Thẻ vàng hải sản Việt Nam là biện pháp cảnh báo do Ủy ban châu Âu (EC) áp dụng đối với các quốc gia chưa đáp ứng đầy đủ quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU – Illegal, Unreported and Unregulated fishing). Từ tháng 10/2017 đến nay, việc Việt Nam liên tục bị duy trì thẻ vàng không chỉ là vấn đề kỹ thuật quản lý nghề cá mà đã trở thành rào cản thương mại nghiêm trọng, tác động tiêu cực và đa chiều đến toàn bộ chuỗi giá trị thủy sản.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và cạnh tranh gay gắt trên thị trường quốc tế, thẻ vàng không đơn thuần là một “cảnh báo hành chính”, mà là dấu hiệu suy giảm niềm tin của thị trường toàn cầu đối với năng lực quản trị nguồn lợi thủy sản của Việt Nam.

Thẻ vàng hải sản Việt Nam tác động đến hoạt động xuất khẩu

Gia tăng rào cản kỹ thuật và chi phí tuân thủ

Một trong những hệ quả rõ rệt nhất của thẻ vàng hải sản Việt Nam là việc tăng cường kiểm tra, giám sát và xác minh nguồn gốc đối với các lô hàng thủy sản xuất khẩu sang thị trường EU. Mỗi lô hàng khai thác phải kèm theo hồ sơ truy xuất phức tạp, bao gồm nhật ký khai thác, xác nhận cảng cá, chứng nhận nguồn gốc hợp pháp. Điều này khiến:

• Thời gian thông quan kéo dài
• Chi phí lưu kho, kiểm nghiệm, chứng từ tăng cao
• Nguy cơ bị trả hàng hoặc từ chối nhập khẩu tăng lên

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, các chi phí phát sinh này làm giảm biên lợi nhuận, thậm chí khiến nhiều đơn hàng không còn hiệu quả kinh tế.

Suy giảm khả năng cạnh tranh tại thị trường EU

EU là một trong những thị trường tiêu thụ thủy sản lớn và có giá trị cao nhất thế giới. Khi bị áp dụng thẻ vàng, thủy sản Việt Nam phải cạnh tranh trong điều kiện bất lợi hơn so với các quốc gia không bị cảnh báo, như Thái Lan, Indonesia hay Philippines. Hệ quả là:

• Giá bán bị ép thấp
• Doanh nghiệp mất lợi thế đàm phán
• Đơn hàng chuyển dịch sang quốc gia khác

Về dài hạn, điều này làm suy yếu vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu.

>> Xem thêm: Lợi Ích Của Truy Xuất Nguồn Gốc Trong Thủy Sản

Ảnh hưởng nghiêm trọng đến nghề khai thác hải sản trong nước

Thẻ vàng hải sản Việt Nam gia tăng áp lực tuân thủ đối với ngư dân

Thẻ vàng hải sản Việt Nam kéo theo hàng loạt biện pháp quản lý chặt chẽ hơn như:

• Lắp đặt và duy trì thiết bị giám sát hành trình (VMS)
• Ghi chép nhật ký khai thác đầy đủ, chính xác
• Không vi phạm vùng biển nước ngoài
• Chỉ cập cảng được chỉ định

Trong khi các quy định này là cần thiết cho quản lý bền vững, việc triển khai trong điều kiện đội tàu nhỏ lẻ, trình độ quản lý hạn chế và chi phí cao đã tạo ra gánh nặng lớn cho ngư dân. Nhiều tàu cá phải giảm chuyến biển, thậm chí ngừng hoạt động do không đủ khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

Suy giảm sản lượng và hiệu quả khai thác

Việc kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác, nếu không đi kèm hỗ trợ chuyển đổi nghề và tái cơ cấu đội tàu, có thể dẫn đến:

• Giảm số chuyến khai thác
• Tăng chi phí nhiên liệu và vận hành
• Giảm thu nhập của ngư dân ven biển

Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sinh kế hàng trăm nghìn lao động mà còn làm mất cân đối nguồn cung nguyên liệu cho ngành chế biến.

Thẻ vàng hải sản Việt Nam tác động đến ngành chế biến và xuất khẩu thủy sản

Ngành chế biến thủy sản phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu khai thác hợp pháp. Khi thẻ vàng hải sản Việt Nam được áp dụng, các nhà máy chế biến đối mặt với nhiều rủi ro:

• Thiếu hụt nguyên liệu đạt chuẩn
• Gia tăng chi phí kiểm soát đầu vào
• Phải loại bỏ nguyên liệu không đủ hồ sơ truy xuất

Điều này làm giảm công suất nhà máy, tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đáp ứng các hợp đồng xuất khẩu dài hạn.

Thẻ vàng hải sản Việt Nam làm suy giảm uy tín quốc gia

Mất điểm trong mắt đối tác và tổ chức quốc tế

Thẻ vàng không chỉ tác động đến EU mà còn tạo hiệu ứng dây chuyền. Nhiều thị trường khác như Mỹ, Nhật Bản, Úc ngày càng quan tâm đến vấn đề khai thác bền vững, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm môi trường.

Việc Việt Nam chưa gỡ được thẻ vàng khiến:

• Đối tác quốc tế thận trọng hơn khi ký hợp đồng
• Các tổ chức tài chính và quỹ đầu tư cân nhắc rủi ro ESG
• Hình ảnh quốc gia về quản trị biển bị ảnh hưởng

Nguy cơ bị nâng cấp lên thẻ đỏ

Nếu không cải thiện triệt để, nguy cơ bị EC nâng cấp từ thẻ vàng lên thẻ đỏ là hoàn toàn có thể xảy ra. Khi đó, thủy sản khai thác của Việt Nam sẽ bị cấm hoàn toàn vào thị trường EU – một kịch bản có thể gây thiệt hại hàng tỷ USD và làm gián đoạn nghiêm trọng chuỗi giá trị thủy sản.

Thẻ vàng hải sản Việt Nam cản trở mục tiêu phát triển thủy sản bền vững và kinh tế biển

Việt Nam đặt mục tiêu phát triển kinh tế biển bền vững, trong đó thủy sản đóng vai trò trụ cột. Tuy nhiên, thẻ vàng hải sản Việt Nam cho thấy những bất cập trong:

• Quản lý nguồn lợi
• Thực thi pháp luật trên biển
• Phối hợp liên ngành và địa phương

Nếu không được khắc phục, các vấn đề này sẽ:

• Làm suy kiệt nguồn lợi hải sản
• Gia tăng xung đột tài nguyên
• Cản trở chuyển đổi sang mô hình khai thác có trách nhiệm

>> Xem thêm: Thẻ Vàng IUU – Cảnh Báo Lớn Cho Ngành Thủy Sản Việt Nam

Kết luận

Thẻ vàng hải sản Việt Nam là một cảnh báo nghiêm khắc, phản ánh những hạn chế trong quản lý khai thác và bảo vệ nguồn lợi biển. Tác động tiêu cực của thẻ vàng lan rộng từ xuất khẩu, khai thác, chế biến đến uy tín quốc gia và chiến lược phát triển bền vững của ngành thủy sản.

Nếu không có giải pháp đồng bộ, quyết liệt và dài hạn, thẻ vàng sẽ tiếp tục là “điểm nghẽn” kìm hãm sự phát triển của ngành. Ngược lại, nếu được nhìn nhận đúng và xử lý căn cơ, đây sẽ là cơ hội để Việt Nam chuyển mình sang một nền thủy sản có trách nhiệm, minh bạch và đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI

• Trụ sở: LASI Building, 345 Kim Mã, Giảng Võ, Hà Nội
• VP Hà Nội: Lô 1-M1, Khu đô thị mới Yên Hòa, Yên Hòa, Hà Nội
• VP Cần Thơ: 01 Đường B16, KDC 91B, Tân An, Cần Thơ
• Hotline: 0988 279 911 – (84-24) 3771 2880
• Email: Info@lasi.com.vn