Việc Việt Nam nhận thẻ vàng EC vào năm 2017 đã trở thành một dấu mốc quan trọng, cảnh báo về các rủi ro liên quan đến khai thác hải sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định (IUU Fishing). Đây không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu thủy sản, uy tín quốc gia và sự bền vững của nguồn lợi hải sản.

Nguyên nhân Việt Nam nhận thẻ vàng EC

Nguyên nhân dẫn đến việc áp dụng thẻ vàng xuất phát từ nhiều yếu tố liên quan đến quản lý tàu cá, giám sát hoạt động khai thác, minh bạch trong chuỗi cung ứng và nhận thức về pháp luật quốc tế.

Khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU)

• Nhiều tàu cá sử dụng ngư cụ cấm, khai thác quá mức hoặc khai thác trong vùng biển nước ngoài mà không được phép.
• Việc khai báo sản lượng, vị trí đánh bắt và ghi nhật ký tàu cá còn thiếu minh bạch, dẫn đến nguy cơ sản phẩm hải sản không chứng minh được nguồn gốc.

Thiếu kiểm soát hệ thống cấp giấy phép và giám sát tàu cá

• Hệ thống đăng ký, cấp phép và giám sát tàu cá chưa đồng bộ.
• Thiếu thiết bị giám sát hành trình tàu cá (VMS) và cơ chế kiểm tra thực địa, khiến các tàu cá dễ vi phạm các quy định quốc tế.

Quản lý hậu cần và chuỗi cung ứng chưa chặt chẽ

• Thị trường hải sản xuất khẩu gặp khó khăn trong việc chứng minh nguồn gốc theo yêu cầu EC.
• Một số cảng cá và cơ sở chế biến chưa thực hiện hệ thống kiểm soát hợp pháp và truy xuất nguồn gốc, tạo lỗ hổng cho IUU fishing.

Nhận thức về pháp luật quốc tế chưa đồng bộ

• Việc áp dụng các quy định quốc tế, chẳng hạn như Luật EU về chống khai thác hải sản bất hợp pháp (EU IUU Regulation 1005/2008) còn hạn chế ở cấp địa phương.
• Thiếu các chương trình đào tạo và hướng dẫn thực hành tốt cho ngư dân, dẫn đến nhiều vi phạm vô ý hoặc thiếu hiểu biết.

Tác động của thẻ vàng EC đến ngành thủy sản Việt Nam

Việc Việt Nam nhận thẻ vàng EC đã tác động trực tiếp và gián tiếp đến toàn bộ chuỗi giá trị ngành thủy sản, từ khai thác, chế biến đến xuất khẩu.

Ảnh hưởng đến xuất khẩu hải sản

EU là một trong những thị trường nhập khẩu hải sản lớn nhất của Việt Nam. Thẻ vàng làm tăng rủi ro kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ, dẫn đến:

• Trì hoãn hoặc từ chối nhập khẩu nếu chứng từ pháp lý và nguồn gốc hải sản không đầy đủ.
• Tăng chi phí vận hành cho doanh nghiệp xuất khẩu do phải nâng cấp hệ thống truy xuất nguồn gốc và chứng từ pháp lý.

Việc này không chỉ ảnh hưởng đến doanh thu xuất khẩu ngắn hạn mà còn tác động lâu dài đến uy tín thương hiệu hải sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Áp lực cải thiện quản lý ngành hải sản

Thẻ vàng thúc đẩy cơ quan quản lý nhà nước cải cách toàn diện hệ thống quản lý thủy sản, bao gồm:

• Hoàn thiện hệ thống cấp phép tàu cá và đăng ký khai thác
• Lắp đặt thiết bị giám sát hành trình tàu cá (VMS)
• Tăng cường kiểm tra cảng cá và cơ sở chế biến thủy sản

Những cải thiện này giúp ngành thủy sản minh bạch hơn, bền vững hơn, đồng thời đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt từ thị trường xuất khẩu quốc tế.

Tác động kinh tế và cạnh tranh

Đối với ngư dân và doanh nghiệp xuất khẩu, việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định dẫn đến:

• Tăng chi phí khai thác và xử lý sản phẩm
• Cần cải thiện quy trình vận hành và quản lý hồ sơ pháp lý

Tuy nhiên, về dài hạn, việc cải thiện quản lý và tuân thủ pháp luật nâng cao uy tín sản phẩm, tăng giá trị xuất khẩu, và cải thiện khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Cơ hội đẩy mạnh năng lực quản lý bền vững

Ngoài những thách thức, thẻ vàng EC còn là cơ hội để Việt Nam hoàn thiện khung pháp lý và quản lý nguồn lợi hải sản theo hướng bền vững. Các biện pháp cần triển khai bao gồm:

• Hệ thống truy xuất nguồn gốc hải sản minh bạch
• Quản lý đánh bắt và giám sát tàu cá hiệu quả
• Kiểm soát chặt chẽ các cơ sở chế biến và xuất khẩu

Những cải thiện này không chỉ giúp xóa thẻ vàng, mà còn tăng tính cạnh tranh và giá trị của hải sản Việt Nam trên thị trường toàn cầu, đồng thời hướng tới phát triển ngành thủy sản bền vững và có trách nhiệm.

>> Xem thêm: Giải Pháp Nuôi Trồng Thủy Sản Bền Vững

Giải pháp phát triển ngành thủy sản sau thẻ vàng EC

Để xử lý hiệu quả thẻ vàng EC và hướng đến phát triển bền vững, các giải pháp chiến lược bao gồm:

Hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế quản lý

• Ban hành và cập nhật luật thủy sản, nghị định và thông tư liên quan
• Xây dựng cơ chế kiểm tra, xử lý vi phạm nghiêm ngặt nhưng minh bạch
• Áp dụng hệ thống quản lý cảng cá, cấp phép tàu và ghi nhật ký khai thác đầy đủ

Ứng dụng công nghệ giám sát

• Lắp đặt thiết bị VMS cho tàu cá, kết hợp phần mềm giám sát tập trung
• Sử dụng công nghệ định vị vệ tinh, thiết bị IoT và GIS để theo dõi khai thác hải sản
• Ứng dụng hệ thống blockchain và QR code cho truy xuất nguồn gốc sản phẩm

Nâng cao nhận thức và năng lực ngư dân

• Tổ chức đào tạo, hướng dẫn thực hành khai thác hợp pháp
• Cung cấp cẩm nang tuân thủ luật pháp quốc tế và yêu cầu thị trường
• Khuyến khích ngư dân tham gia chương trình đánh bắt bền vững và chứng nhận thủy sản.

Hợp tác quốc tế và trao đổi thông tin

• Chủ động trao đổi dữ liệu khai thác với các quốc gia đối tác và EU
• Tham gia các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, giám sát và chứng nhận quốc tế
• Xây dựng mạng lưới chia sẻ thông tin về đánh bắt hợp pháp

>> Xem thêm: Chống Khai Thác IUU – Bảo Vệ Nguồn Lợi Thủy Sản Bền Vững

Kết luận

Thẻ vàng EC là một cảnh báo quan trọng đối với ngành thủy sản Việt Nam, nhấn mạnh nguy cơ khai thác bất hợp pháp, thiếu minh bạch và hệ thống quản lý chưa hoàn thiện.

Liên hệ LASI ngay hôm nay để được tư vấn giải pháp quản lý, giám sát và truy xuất nguồn gốc thủy sản theo chuẩn quốc tế, giúp doanh nghiệp và cơ quan quản lý Việt Nam xóa thẻ vàng EC, nâng cao uy tín xuất khẩu và phát triển ngành thủy sản bền vững.

CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI

• Trụ sở: LASI Building, 345 Kim Mã, Giảng Võ, Hà Nội
• VP Hà Nội: Lô 1-M1, Khu đô thị mới Yên Hòa, Yên Hòa, Hà Nội
• VP Cần Thơ: 01 Đường B16, KDC 91B, Tân An, Cần Thơ
• Hotline: 0988 279 911 – (84-24) 3771 2880
• Email: Info@lasi.com.vn