Các quốc gia hiện nay đang đẩy mạnh mục tiêu trung hòa carbon và phát triển kinh tế xanh, các quy định liên quan đến phát thải khí nhà kính ngày càng trở nên chặt chẽ. Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu vào thị trường châu Âu, CBAM đang là một trong những chính sách quan trọng cần đặc biệt quan tâm. Vậy CBAM là gì, cơ chế này được triển khai như thế nào và sẽ tác động ra sao đến doanh nghiệp Việt Nam? Hãy cùng LASI tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Cơ chế CBAM là gì

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) hay Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon là chính sách của Liên minh châu Âu (EU) nhằm áp dụng mức giá carbon đối với hàng hóa nhập khẩu vào thị trường EU dựa trên lượng khí nhà kính phát sinh trong quá trình sản xuất.

Mục tiêu của CBAM là tạo ra sự cạnh tranh công bằng giữa hàng hóa sản xuất trong EU và hàng hóa nhập khẩu. Đồng thời, cơ chế này cũng góp phần ngăn chặn hiện tượng “rò rỉ carbon” khi các doanh nghiệp chuyển hoạt động sản xuất sang những quốc gia có quy định về phát thải ít nghiêm ngặt hơn để giảm chi phí carbon. Thông qua CBAM, EU kỳ vọng khuyến khích các quốc gia và doanh nghiệp trên toàn thế giới đầu tư vào công nghệ sạch, giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.

Lộ trình triển khai CBAM

EU triển khai CBAM theo từng giai đoạn nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp thích ứng trước khi áp dụng đầy đủ nghĩa vụ tài chính.

Giai đoạn chuyển tiếp (10/2023 – 12/2025)

Từ ngày 01/10/2023, CBAM chính thức bước vào giai đoạn chuyển tiếp. Trong thời gian này, các nhà nhập khẩu vào EU phải thực hiện báo cáo lượng phát thải carbon của hàng hóa nhưng chưa phải nộp chi phí carbon.

Ngày 31/01/2024, các doanh nghiệp lần đầu tiên nộp báo cáo phát thải cho quý IV năm 2023. Đây được xem là giai đoạn thử nghiệm để doanh nghiệp làm quen với việc thu thập dữ liệu, tính toán lượng phát thải và hoàn thiện quy trình báo cáo theo yêu cầu của EU.

Giai đoạn vận hành (01/2026 – 12/2033)

Từ ngày 01/01/2026, CBAM chính thức bước vào giai đoạn vận hành. Lúc này, doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa vào EU phải mua chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải carbon của sản phẩm. Giá chứng chỉ được xác định dựa trên thị trường mua bán phát thải của EU (EU ETS).

Trong giai đoạn này, EU đồng thời cắt giảm dần lượng hạn ngạch phát thải miễn phí:

• Năm 2026: Doanh nghiệp chỉ phải chi trả cho khoảng 2,5% lượng phát thải.
• Đến năm 2030: Tỷ lệ phải thanh toán tăng lên khoảng 51,5%.
• Từ năm 2034: Cơ chế miễn giảm chấm dứt hoàn toàn và CBAM được áp dụng đầy đủ đối với hàng hóa thuộc phạm vi điều chỉnh.

Lộ trình này cho phép doanh nghiệp có thời gian đầu tư công nghệ và xây dựng hệ thống quản lý phát thải trước khi phải chịu toàn bộ chi phí carbon.

>> Xem thêm: Giải Pháp Hiệu Quả Để Giảm Thiểu Dấu Chân Carbon Cho Doanh Nghiệp

CBAM tác động như thế nào đến doanh nghiệp Việt Nam

Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có kim ngạch xuất khẩu lớn vào thị trường EU. Mặc dù hiện nay không phải tất cả các mặt hàng xuất khẩu đều thuộc phạm vi điều chỉnh của CBAM, nhưng danh mục này hoàn toàn có thể được mở rộng trong tương lai. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động chuẩn bị để giảm thiểu rủi ro.

Gia tăng chi phí sản xuất

Nếu chưa kiểm soát tốt lượng phát thải trong quá trình sản xuất, doanh nghiệp sẽ phải chịu thêm chi phí mua chứng chỉ CBAM. Đặc biệt, các ngành có cường độ phát thải cao như thép, xi măng, nhôm, phân bón và một số lĩnh vực công nghiệp khác sẽ chịu tác động lớn nhất. Điều này có thể làm tăng giá thành sản phẩm và ảnh hưởng đến lợi thế cạnh tranh tại thị trường EU.

Yêu cầu minh bạch dữ liệu phát thải

Một trong những yêu cầu quan trọng của CBAM là doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống theo dõi và báo cáo lượng phát thải khí nhà kính trong toàn bộ quá trình sản xuất. Nếu dữ liệu không đầy đủ, không chính xác hoặc thiếu minh bạch, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong quá trình xuất khẩu, thậm chí đối mặt với các rủi ro về pháp lý hoặc bị từ chối nhập khẩu.

Nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh

Trong bối cảnh các doanh nghiệp trên thế giới đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh, những đơn vị chậm thích ứng với CBAM sẽ dễ bị thay thế bởi các nhà cung cấp có lượng phát thải thấp hơn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến doanh thu mà còn tác động trực tiếp đến vị thế của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.

>> Xem thêm: Tiêu Chuẩn ESG Trong Nông Nghiệp Bền Vững

Kết luận

CBAM không đơn thuần là một chính sách thương mại của EU mà còn phản ánh xu hướng chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp trên phạm vi toàn cầu. Đối với doanh nghiệp Việt Nam, việc chủ động kiểm kê khí nhà kính, minh bạch dữ liệu phát thải và đầu tư vào công nghệ xanh sẽ là yếu tố quyết định để duy trì năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh các yêu cầu về phát triển bền vững ngày càng khắt khe, thích ứng sớm với CBAM không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng quy định của thị trường EU mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn, nâng cao giá trị thương hiệu và mở rộng cơ hội xuất khẩu trong tương lai.

CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI 

• Trụ sở: LASI Building, 345 Kim Mã, Giảng Võ, Hà Nội
• VP Hà Nội: Lô 1-M1, Khu đô thị mới Yên Hòa, Yên Hòa, Hà Nội
• VP Cần Thơ: 01 Đường B16, KDC 91B, Tân An, Cần Thơ
• Hotline: 094 200 6566 – (84-24) 3771 2880
• Email: Info@lasi.com.vn