Biến đổi khí hậu ngày càng tác động rõ nét đến sản xuất nông nghiệp, vùng nguyên liệu phát thải thấp đang trở thành một hướng đi chiến lược của nông nghiệp Việt Nam. Đây không chỉ là giải pháp nhằm giảm lượng khí nhà kính phát sinh trong quá trình sản xuất mà còn tạo nền tảng để nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Khi các thị trường nhập khẩu ngày càng quan tâm đến dấu chân carbon, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn môi trường, việc hình thành các vùng sản xuất phát thải thấp sẽ giúp doanh nghiệp và người nông dân chủ động thích ứng với những yêu cầu mới của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Vùng nguyên liệu phát thải thấp là gì?

Vùng nguyên liệu phát thải thấp có thể hiểu là khu vực sản xuất nông nghiệp được tổ chức và quản lý theo hướng giảm lượng khí nhà kính phát sinh trong toàn bộ quá trình canh tác, đồng thời sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên như đất, nước, phân bón và năng lượng.

Thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu tăng sản lượng, mô hình này hướng đến sự cân bằng giữa hiệu quả kinh tế – môi trường – xã hội. Người sản xuất có thể áp dụng các kỹ thuật canh tác tiết kiệm nước, giảm vật tư đầu vào, sử dụng phân bón hợp lý, quản lý phụ phẩm và tăng cường ứng dụng công nghệ để kiểm soát quá trình sản xuất. Đặc biệt, vùng nguyên liệu phát thải thấp cần được xây dựng gắn với hệ thống đo lường, truy xuất và quản lý dữ liệu. Đây là cơ sở để xác định lượng phát thải, đánh giá hiệu quả giảm phát thải và từng bước tạo ra những sản phẩm có giá trị cao hơn trên thị trường.

Vì sao Việt Nam cần phát triển vùng nguyên liệu phát thải thấp?

Nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước hai yêu cầu song song: vừa đảm bảo sản lượng để đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu, vừa giảm tác động đến môi trường. Biến đổi khí hậu đang làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan, hạn hán, xâm nhập mặn và thay đổi điều kiện sản xuất. Trong khi đó, nhiều thị trường lớn như Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc ngày càng chú trọng đến yếu tố môi trường và tính bền vững trong chuỗi cung ứng. Điều này khiến tiêu chí về phát thải không còn chỉ là câu chuyện môi trường mà đang dần trở thành một tiêu chí cạnh tranh của nông sản.

Một vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản, có khả năng kiểm soát phát thải và truy xuất nguồn gốc sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp:

• Đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thị trường xuất khẩu;
• Nâng cao chất lượng và giá trị nông sản;
• Kiểm soát chi phí đầu vào;
• Tăng tính minh bạch trong chuỗi cung ứng;
• Xây dựng thương hiệu nông sản theo hướng xanh và bền vững;
• Từng bước tiếp cận thị trường tín chỉ carbon.

Định hướng phát triển vùng sản xuất phát thải thấp tại Việt Nam

Nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh trong lĩnh vực trồng trọt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050”. Đây được xem là một bước đi quan trọng trong quá trình tái cơ cấu ngành trồng trọt theo hướng giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị sản phẩm.

Theo định hướng, đến năm 2030, Việt Nam từng bước hình thành các vùng sản xuất trồng trọt phát thải thấp theo từng ngành hàng và vùng sinh thái. Trọng tâm là những ngành hàng có quy mô lớn và lợi thế xuất khẩu như lúa gạo, cà phê, cây ăn quả và ngô.

Theo thông tin được cung cấp, đến nay đã có 22 tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch triển khai ở cấp địa phương. Một số mô hình thực tế cũng đã được triển khai, cho thấy quá trình chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang sản xuất giảm phát thải đang từng bước được đẩy mạnh.

Lợi ích của vùng nguyên liệu phát thải thấp đối với nông sản Việt

Nâng cao năng lực cạnh tranh

Khi các tiêu chuẩn xanh ngày càng trở thành yêu cầu phổ biến của thị trường quốc tế, nông sản có hồ sơ sản xuất minh bạch và mức phát thải được kiểm soát sẽ có nhiều lợi thế hơn. Điều này đặc biệt quan trọng với những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.

Giảm chi phí sản xuất

Giảm lượng nước, phân bón, giống, nhiên liệu hoặc năng lượng sử dụng không hợp lý có thể đồng thời giúp giảm phát thải và giảm chi phí đầu vào. Như vậy, sản xuất phát thải thấp không chỉ mang lại lợi ích môi trường mà còn có thể trực tiếp cải thiện hiệu quả kinh tế của người sản xuất.

Gia tăng giá trị nông sản

Sản phẩm được sản xuất từ vùng nguyên liệu có kiểm soát phát thải, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững có cơ hội tiếp cận những phân khúc thị trường có giá trị cao hơn. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy “sản xuất nhiều” sang “sản xuất hiệu quả và có giá trị”.

Mở ra cơ hội từ tín chỉ carbon

Khi dữ liệu phát thải được đo lường và thẩm định theo các tiêu chuẩn phù hợp, những kết quả giảm phát thải có thể trở thành cơ sở để phát triển tín chỉ carbon. Đây có thể trở thành một nguồn giá trị bổ sung, góp phần tạo thêm động lực kinh tế cho quá trình chuyển đổi xanh trong nông nghiệp.

>> Xem thêm: Giải Pháp Giúp Đạt Hiệu Quả Sử Dụng Nước Trong Nông Nghiệp

Kết luận

Vùng nguyên liệu phát thải thấp đang trở thành một trong những nền tảng quan trọng để nông nghiệp Việt Nam chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh. Việc giảm phát thải không chỉ giúp thực hiện các mục tiêu về môi trường mà còn tạo ra cơ hội nâng cao năng suất, tối ưu chi phí, gia tăng giá trị và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Trong tương lai, năng lực cạnh tranh của nông sản Việt sẽ không chỉ được quyết định bởi sản lượng hay chất lượng mà còn bởi mức độ minh bạch, khả năng truy xuất và trách nhiệm môi trường trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Vì vậy, phát triển vùng nguyên liệu phát thải thấp cần được xem là một chiến lược dài hạn, giúp nông sản Việt thích ứng với những tiêu chuẩn mới của thị trường, tạo dựng thương hiệu xanh và từng bước nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị nông nghiệp toàn cầu.

CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI 

• Trụ sở: LASI Building, 345 Kim Mã, Giảng Võ, Hà Nội
• VP Hà Nội: Lô 1-M1, Khu đô thị mới Yên Hòa, Yên Hòa, Hà Nội
• VP Cần Thơ: 01 Đường B16, KDC 91B, Tân An, Cần Thơ
• Hotline: 094 200 6566 – (84-24) 3771 2880
• Email: Info@lasi.com.vn