Biến đổi khí hậu ngày càng tác động rõ rệt đến sản xuất nông nghiệp, việc tìm kiếm những phương pháp canh tác vừa tiết kiệm tài nguyên vừa giảm phát thải khí nhà kính đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Đối với ngành lúa gạo, ngập khô xen kẽ (AWD) được đánh giá là một trong những kỹ thuật có tiềm năng lớn nhờ khả năng giảm lượng nước tưới, hạn chế phát thải khí mê-tan (CH₄) và duy trì năng suất.

Tại Việt Nam, kỹ thuật AWD mới được các nhà nghiên cứu thử nghiệm và đánh giá trong khoảng hơn một thập kỷ trở lại đây. Những kết quả ban đầu cho thấy phương pháp này có nhiều triển vọng, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Tuy nhiên, để AWD có thể được triển khai rộng rãi, vẫn cần giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến hạ tầng thủy lợi, quy mô sản xuất và thói quen canh tác của người nông dân.

Thực trạng phát thải khí nhà kính trong canh tác lúa tại Việt Nam

ĐBSCL là vùng sản xuất lúa trọng điểm và là vựa lúa lớn nhất cả nước. Tuy nhiên, khu vực này có điều kiện sinh thái đa dạng, bao gồm đất phù sa, đất phèn, đất nhiễm mặn và những vùng thường xuyên ngập lụt. Sự khác biệt về điều kiện đất và nước khiến mức phát thải khí nhà kính giữa các khu vực cũng không giống nhau.

Một số nghiên cứu ước tính lượng phát thải CH₄ trung bình tại ĐBSCL khoảng 1,92 kg CH₄/ha/ngày, cao hơn một số hệ số phát thải trung bình được ghi nhận tại Đông Nam Á và trên phạm vi toàn cầu. Điều này cho thấy sản xuất lúa nước tại khu vực vẫn còn dư địa lớn để giảm phát thải, đặc biệt thông qua việc thay đổi phương thức quản lý nước trên đồng ruộng.

Bên cạnh vấn đề phát thải, biến đổi khí hậu và tình trạng xâm nhập mặn cũng tạo áp lực lớn lên nguồn nước phục vụ sản xuất. Năm 2017, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị quyết 120 về phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với biến đổi khí hậu, trong đó nhấn mạnh yêu cầu sử dụng tài nguyên nước hiệu quả và thúc đẩy các mô hình sản xuất bền vững. Đây là một trong những yếu tố thúc đẩy quá trình nghiên cứu và ứng dụng ngập khô xen kẽ tại Việt Nam.

Nguyên lý của kỹ thuật ngập khô xen kẽ AWD

Ngập khô xen kẽ (Alternate Wetting and Drying – AWD) là phương pháp quản lý nước trong ruộng lúa bằng cách luân phiên giữa các giai đoạn ngập nước và khô nước thay vì duy trì mực nước liên tục trong suốt vụ mùa.

Khi ruộng được tháo nước và để khô đến một ngưỡng phù hợp, lượng oxy trong đất tăng lên, tạo điều kiện hạn chế hoạt động của các vi sinh vật sinh khí mê-tan. Khi được áp dụng đúng kỹ thuật, AWD có thể giảm đáng kể phát thải CH₄ mà không nhất thiết làm giảm năng suất lúa.

Việc kiểm soát nước cũng giúp bộ rễ có điều kiện phát triển sâu hơn, tăng khả năng hấp thụ nước và dinh dưỡng. Tuy nhiên, AWD không có nghĩa là để ruộng khô hoàn toàn mà cần theo dõi mực nước và xác định thời điểm tưới phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa.

>> Xem thêm: Tìm Hiểu Về Kỹ Thuật Ngập Khô Xen Kẽ (AWD)

Tiềm năng ứng dụng AWD tại Việt Nam

Những kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy ngập khô xen kẽ không chỉ có tiềm năng giảm phát thải mà còn mang lại những lợi ích trực tiếp đối với sản xuất lúa. Tại ĐBSCL, một số nghiên cứu ghi nhận năng suất lúa ở ruộng áp dụng AWD cao hơn khoảng 8,9% so với ruộng duy trì ngập liên tục. Chỉ số thu hoạch và tỷ lệ hạt chín cũng được cải thiện lần lượt khoảng 4,4% và 3,5%. Đáng chú ý, lượng nước tưới được ghi nhận giảm khoảng 43% khi áp dụng AWD. Đây là lợi thế đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nguồn nước sản xuất ngày càng chịu áp lực từ hạn hán, xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu.

Không chỉ tiết kiệm nước, việc giảm số lần bơm và lượng nước cần sử dụng còn giúp giảm chi phí sản xuất. Một số phân tích chi phí – lợi ích cho thấy AWD có thể góp phần làm tăng thu nhập ròng của người trồng lúa nhờ giảm chi phí đầu vào. Nếu được mở rộng trên quy mô lớn và tổ chức phù hợp, kỹ thuật này có thể tạo ra giá trị kinh tế đáng kể cho ngành lúa gạo.

Giải pháp thúc đẩy ứng dụng AWD trên quy mô lớn

Để AWD phát huy tối đa tiềm năng, cần kết hợp giữa kỹ thuật canh tác, hạ tầng thủy lợi và công nghệ giám sát. Người nông dân cần được hướng dẫn cách xác định thời điểm tưới, theo dõi mực nước và điều chỉnh chế độ nước theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Song song với đó, việc nâng cấp hệ thống thủy lợi nội đồng và xây dựng các vùng sản xuất tập trung sẽ giúp kiểm soát nước hiệu quả hơn. Các thiết bị đo mực nước, cảm biến môi trường và nền tảng giám sát từ xa cũng có thể hỗ trợ người sản xuất đưa ra quyết định chính xác thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm.

Đặc biệt, việc kết hợp AWD với hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm tra (MRV) sẽ giúp lượng hóa hiệu quả giảm phát thải một cách minh bạch. Đây là nền tảng quan trọng nếu các vùng sản xuất muốn tiếp cận các chương trình lúa chất lượng cao, phát thải thấp hoặc các cơ chế tài chính liên quan đến carbon.

>> Xem thêm: Giải Pháp Hiệu Quả Chuyển Đổi Số Trong Nông Nghiệp

Kết luận

Từ những kết quả nghiên cứu và thực tiễn triển khai, ngập khô xen kẽ (AWD) đang cho thấy tiềm năng trở thành một trong những giải pháp quan trọng để xây dựng ngành lúa gạo Việt Nam theo hướng tiết kiệm nước, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Trong thời gian tới, việc kết hợp AWD với công nghệ quan trắc, quản lý nước và đo lường phát thải sẽ giúp nâng cao độ chính xác, giảm gánh nặng cho người nông dân và tạo cơ sở để mở rộng mô hình trên quy mô lớn. Đây cũng là hướng đi phù hợp với quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp phát thải thấp, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam trên thị trường. Liên hệ LASI để được tư vấn và hỗ trợ!

CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI 

• Trụ sở: LASI Building, 345 Kim Mã, Giảng Võ, Hà Nội
• VP Hà Nội: Lô 1-M1, Khu đô thị mới Yên Hòa, Yên Hòa, Hà Nội
• VP Cần Thơ: 01 Đường B16, KDC 91B, Tân An, Cần Thơ
• Hotline: 094 200 6566 – (84-24) 3771 2880
• Email: Info@lasi.com.vn