Biến đổi khí hậu, ô nhiễm và khan hiếm nước ngọt đang đặt ngành thủy sản trước bài toán kép: tăng sản lượng nhưng vẫn phải bảo vệ môi trường và đảm bảo sinh kế. Trong bối cảnh đó, nuôi trồng thủy sản đa tầng nổi lên như một giải pháp toàn diện. Mô hình này tối ưu không gian mặt nước, phân tầng theo độ sâu để nuôi nhiều loài phù hợp. Nhờ vậy môi trường nước thủy sản giảm chất thải và tăng hiệu quả sinh học, mở ra hướng phát triển bền vững cho thủy sản Việt Nam.

Nuôi trồng thủy sản đa tầng là gì?

Nuôi trồng thủy sản đa tầng hay còn được gọi là IMTA (Integrated Multi-Trophic Aquaculture). Đây là phương pháp kết hợp nhiều loài sinh vật trong cùng hệ thống nuôi. Mỗi loài sống ở tầng sinh thái khác nhau và có mối liên kết hỗ trợ lẫn nhau. Mô hình này tạo nên một chu trình sinh học khép kín, giúp tối ưu nguồn dinh dưỡng và giảm thiểu chất thải.

Ví dụ, cá được nuôi ở tầng mặt. Thức ăn thừa và chất thải từ cá trở thành nguồn dinh dưỡng cho nhuyễn thể hoặc rong biển ở tầng dưới. Nhờ đó, chất thải được xử lý tự nhiên, nước sạch hơn, hiệu suất sản xuất tăng và hệ sinh thái vùng nuôi trở nên đa dạng hơn.

Ưu điểm nổi bật của nuôi trồng thủy sản đa tầng

Tối ưu hóa sử dụng không gian nước 

Khác với mô hình đơn loài chỉ sử dụng một tầng sinh thái, IMTA tận dụng cả ba lớp: mặt, giữa và đáy. Cách tiếp cận này giúp tăng sản lượng trên cùng một diện tích. Đây là lợi thế lớn trong bối cảnh quỹ đất nuôi trồng ngày càng hạn chế và chi phí mặt bằng liên tục gia tăng.

Bảo vệ nguồn nước – Giảm tải ô nhiễm 

Chất thải hữu cơ trong nuôi trồng thủy sản là một trong những nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước. Trong mô hình đa tầng, các loài như rong tảo, động vật lọc nước hoặc vi sinh vật sẽ hấp thụ và phân giải chất thải này. Đây là một cách giúp làm sạch môi trường nước tự nhiên.

Điều này không chỉ giảm thiểu tác động xấu tới nguồn nước mặt và ngầm mà còn giảm đáng kể nhu cầu thay nước thường xuyên. Từ đó, doanh nghiệp cũng như người nông dân tiết kiệm đáng kể chi phí vận hành.

Đa dạng sinh học – Đa dạng sản phẩm 

Nuôi trồng thủy sản đa tầng đồng nghĩa với việc có nhiều loài cùng sinh trưởng và phát triển. Điều này tạo ra nguồn thu nhập từ nhiều dòng sản phẩm như cá, tôm, cua, sò, rong biển… Việc này giúp giảm rủi ro thị trường, đa dạng hóa đầu ra và tăng khả năng thích nghi trước biến động giá cả.

Giảm chi phí thức ăn và hóa chất 

Trong hệ thống đa tầng, một phần thức ăn dư thừa được loài này tận dụng từ loài kia. Ví dụ, phân cá trở thành thức ăn cho nhuyễn thể, rong biển; thức ăn rơi vãi xuống đáy sẽ được giáp xác đáy tiêu hóa. Nhờ đó, chi phí thức ăn giảm đáng kể. Bên cạnh đó, hệ sinh thái cân bằng còn giúp hạn chế mầm bệnh và giảm phụ thuộc vào thuốc kháng sinh, hóa chất.

Ứng dụng mô hình nuôi trồng đa tầng tại Việt Nam

Tại Việt Nam, các tỉnh ven biển như Khánh Hòa, Quảng Ninh, Cà Mau và Kiên Giang đã bắt đầu thử nghiệm mô hình nuôi thủy sản đa tầng. Việc này diễn ra ở biển, đầm phá và cả vùng nước lợ.

Một số mô hình tiêu biểu gồm: nuôi cá biển kết hợp rong sụn và nhuyễn thể ở vịnh Nha Trang; nuôi cá rô phi – rau thủy canh tại đồng bằng sông Cửu Long; nuôi tôm sú – cua – cá đối trong rừng ngập mặn Cà Mau. Các mô hình này đều hướng tới hiệu quả sinh thái và bền vững lâu dài.

Những thách thức khi áp dụng mô hình nuôi trồng thủy sản đa tầng 

Nuôi trồng thủy sản đa tầng mang lại nhiều lợi ích về sinh thái và kinh tế. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực tế, mô hình này vẫn gặp không ít thách thức. Điển hình như:

Cân bằng sinh thái trong một hệ thống phức hợp 

Kết hợp nhiều loài trong cùng hệ sinh thái đòi hỏi hiểu rõ về tập tính, mật độ và khả năng tương tác của chúng. Nếu phân tầng không hợp lý, các loài sẽ cạnh tranh oxy, thức ăn và không gian sống. Sự mất cân bằng này có thể gây suy giảm năng suất và làm tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh.

Quản lý chất lượng nước, đặc biệt là chỉ số DO

Quản lý nồng độ oxy hòa tan (DO) là yếu tố then chốt trong mô hình IMTA. Khác với nuôi đơn loài, mô hình này gồm nhiều loài sinh vật sống ở các tầng khác nhau như mặt, giữa và đáy. Mỗi loài có nhu cầu oxy riêng và phản ứng khác nhau với biến động DO theo thời gian.

Khi DO giảm đột ngột, nhất là vào ban đêm hoặc sau những ngày nắng nóng, nhiều loài dễ bị stress, chậm lớn hoặc chết hàng loạt. Thiệt hại không chỉ dừng ở kinh tế mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ hệ sinh thái ao nuôi.

Tình trạng càng nghiêm trọng hơn nếu chất thải hữu cơ tích tụ ở tầng đáy. DO tại đây có thể giảm mạnh, gây nguy hiểm cho các loài như tôm, cua, trai, nghêu. Nếu không có hệ thống đo DO chính xác và theo dõi liên tục, người nuôi khó phát hiện sớm và đưa ra giải pháp kịp thời.

>> Xem thêm: Nuôi Trồng Tôm Giống Và Những Điều Cần Biết

Thiếu hệ thống giám sát và tự động hóa 

Nhiều hộ nuôi trồng thủy sản hiện nay vẫn quản lý chất lượng nước thủ công, dựa vào cảm quan hoặc đo đạc rời rạc. Điều này khiến việc ra quyết định thiếu chính xác và thường chậm trễ.

Để mô hình nuôi đa tầng hoạt động hiệu quả, cần có giải pháp công nghệ đo DO thông minh. Hệ thống phải cung cấp dữ liệu theo thời gian thực, cảnh báo khi DO vượt ngưỡng và hỗ trợ điều chỉnh sục khí, thay nước kịp thời.

LASI đồng hành cùng vượt qua thách thức nuôi trồng thủy sản đa tầng 

Trước thách thức kiểm soát chất lượng nước và biến động DO, LASI cung cấp hệ thống đo và giám sát chuyên sâu cho nuôi thủy sản đa tầng. Đây là bước đột phá giúp người nuôi quản lý môi trường chính xác và chủ động. Thiết bị được tích hợp với ứng dụng giám sát từ xa, hiển thị dữ liệu theo thời gian thực và cảnh báo khi thông số vượt ngưỡng. Việc này đã và đang hỗ trợ người nuôi xử lý kịp thời, dù ở bất cứ đâu.

Ngoài DO, hệ thống của LASI còn đo được pH, độ mặn, độ đục và nhiệt độ nước. Những thông số này giúp người nuôi có cái nhìn tổng thể về môi trường ao. Điều này đặc biệt quan trọng trong các mô hình nuôi ghép nhiều loài. LASI không chỉ cung cấp thiết bị mà còn là đối tác công nghệ, đồng hành cùng người nuôi trong hành trình phát triển thủy sản thông minh, hiệu quả và bền vững.

>> Xem thêm: Giải Pháp Nuôi Trồng Thủy Sản Đột Phá Cho Thời Đại Mới

Kết luận 

Nuôi trồng thủy sản đa tầng giúp tăng hiệu quả sản xuất và góp phần bảo vệ môi trường sống. Đây là lời giải toàn diện cho bài toán kinh tế, sinh thái và xã hội trong ngành thủy sản. Thị trường quốc tế ngày càng siết chặt yêu cầu về phát triển bền vững. Vì thế, nuôi trồng đa tầng trở thành hướng đi tất yếu.

Đồng hành cùng xu hướng hiện đại, LASI cung cấp giải pháp thông minh, hiệu quả. Nhờ vậy, người nuôi quản lý ao một cách chính xác và bền vững hơn mỗi ngày. Liên hệ ngay LASI vì một tương lai thủy sản xanh!

CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT LASI 

• Trụ sở: LASI Building, 345 Kim Mã, Ngọc Khánh, Ba Đình, Hà Nội

• Văn phòng: 62 Nguyễn Khang, Yên Hòa, Cầu Giấy, Hà Nội

• Hotline: 0988 279 911 – (84-24) 3771 2880

• Email: Info@lasi.com.vn