Trong nhiều năm qua, Việt Nam luôn nằm trong nhóm các quốc gia xuất khẩu tôm hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, ngành nuôi tôm cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, chi phí sản xuất tăng cao và yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, nuôi tôm bền vững đang trở thành hướng đi tất yếu để ngành tôm duy trì lợi thế cạnh tranh và phát triển ổn định trong dài hạn.
Dưới đây là 5 giải pháp quan trọng giúp phát triển mô hình nuôi tôm bền vững trong dài hạn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Về con giống, ngành thủy sản cần tập trung nghiên cứu và sản xuất giống tôm sạch bệnh, có khả năng tăng trưởng nhanh và thích nghi tốt với điều kiện môi trường biến đổi. Hiện nay, Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn tôm bố mẹ nhập khẩu, đặc biệt là đối với tôm thẻ chân trắng. Theo thống kê, khoảng 84,8% tôm thẻ chân trắng bố mẹ vẫn phải nhập khẩu, trong khi 83% tôm sú bố mẹ được khai thác từ tự nhiên. Điều này cho thấy nhu cầu phát triển nguồn giống trong nước là rất cần thiết.
Trong thời gian tới, việc ưu tiên chọn tạo giống tôm thẻ chân trắng và tôm sú có khả năng kháng bệnh, tăng trưởng tốt sẽ giúp giảm phụ thuộc vào nguồn giống bên ngoài. Đồng thời, cần phát triển các trại sản xuất giống quy mô lớn, đảm bảo quy trình kiểm dịch nghiêm ngặt để hướng tới mục tiêu 100% giống tôm và cá tra đều được kiểm soát dịch bệnh trước khi đưa ra thị trường.
Bên cạnh con giống, thức ăn thủy sản cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng mô hình nuôi tôm bền vững. Hiện nay, phần lớn thức ăn thủy sản vẫn phụ thuộc vào nguồn bột cá từ cá tạp, điều này không chỉ làm tăng chi phí mà còn gây áp lực lên nguồn tài nguyên biển.
Do đó, các nghiên cứu đang hướng đến việc phát triển nguồn protein thay thế từ tảo, côn trùng hoặc các nguyên liệu thực vật. Việc giảm tỷ lệ bột cá trong thức ăn không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn góp phần giảm dấu chân carbon trong chuỗi giá trị thủy sản.
Trong chiến lược phát triển thủy sản, cần tổ chức lại sản xuất theo quy mô lớn và tập trung, đồng thời đầu tư đồng bộ về hạ tầng cấp thoát nước, hệ thống xử lý chất thải và quản lý môi trường nuôi. Khi các vùng nuôi được quy hoạch khoa học, người nuôi sẽ dễ dàng kiểm soát chất lượng nước, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và nâng cao năng suất.
Ngoài ra, việc phát triển các khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trong nuôi trồng thủy sản cũng là một hướng đi quan trọng. Những khu vực này được đầu tư bài bản về cơ sở hạ tầng, công nghệ và hệ thống quản lý, giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm thiểu tác động đến môi trường.
Bên cạnh nuôi tôm nước lợ truyền thống, ngành thủy sản cũng đang đẩy mạnh nuôi biển hiện đại. Theo định hướng phát triển, đến năm 2030 Việt Nam sẽ xây dựng các khu nuôi biển công nghiệp tại các tỉnh ven biển, với mục tiêu đạt 300.000 ha diện tích nuôi và sản lượng khoảng 1,45 triệu tấn.
Ngoài ra, các mô hình nuôi sinh thái và nuôi hữu cơ cũng đang được khuyến khích phát triển. Những mô hình như tôm – lúa hoặc tôm – rừng ngập mặn không chỉ giúp bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên mà còn tạo ra các sản phẩm có giá trị cao, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng tăng đối với thực phẩm xanh và bền vững.
>> Xem thêm: Hướng Dẫn Đảm Bảo Tôm Giống Tốt Cho Vụ Nuôi
Trong mô hình nuôi tôm bền vững, việc ứng dụng công nghệ nhằm giảm tác động tiêu cực đến môi trường và kiểm soát dịch bệnh là yếu tố rất quan trọng. Các hệ thống nuôi hiện đại như RAS (hệ thống tuần hoàn nước) hoặc Biofloc đang được nhiều trang trại áp dụng để tái sử dụng nước và hạn chế xả thải ra môi trường.
Những hệ thống này giúp duy trì môi trường nuôi ổn định, đồng thời giảm đáng kể lượng nước thay mới so với phương pháp nuôi truyền thống. Nhờ đó, người nuôi có thể tiết kiệm tài nguyên nước và giảm nguy cơ ô nhiễm môi trường.
Ngoài ra, việc áp dụng các biện pháp an toàn sinh học cũng giúp kiểm soát dịch bệnh hiệu quả hơn. Thay vì phụ thuộc vào kháng sinh và hóa chất, các trang trại đang hướng đến sử dụng thức ăn có nguồn gốc thực vật hoặc protein từ côn trùng, kết hợp với quản lý môi trường nuôi chặt chẽ. Điều này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe vật nuôi mà còn đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như ASC, BAP và GlobalGAP.
Công nghệ số đang mở ra nhiều cơ hội mới cho ngành nuôi tôm. Việc áp dụng cảm biến môi trường, IoT và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp người nuôi theo dõi và quản lý trang trại hiệu quả hơn.
Các hệ thống cảm biến có thể giám sát liên tục các chỉ tiêu quan trọng như nhiệt độ, pH, oxy hòa tan và độ mặn, từ đó cảnh báo sớm các rủi ro có thể xảy ra. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng AI để đưa ra các khuyến nghị giúp tối ưu hóa quy trình nuôi.
Bên cạnh đó, hệ thống cho ăn tự động cũng đang được áp dụng rộng rãi tại nhiều trang trại nuôi tôm công nghệ cao. Công nghệ này giúp kiểm soát lượng thức ăn chính xác, hạn chế lãng phí và giảm chi phí sản xuất.
Nhờ sự kết hợp giữa IoT, AI và tự động hóa, người nuôi có thể quản lý trang trại từ xa, giảm thiểu rủi ro và thích ứng tốt hơn với các tác động của biến đổi khí hậu. Đây là một trong những yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng suất và hiệu quả của mô hình nuôi tôm bền vững.
Trong xu hướng phát triển hiện nay, kinh tế tuần hoàn đang trở thành một phần quan trọng của mô hình nuôi tôm bền vững. Điều này có nghĩa là tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, giảm thiểu chất thải và tận dụng tối đa giá trị của các sản phẩm phụ.
Một trong những bước quan trọng là tăng diện tích nuôi đạt các chứng nhận quốc tế như ASC, BAP hoặc GlobalGAP. Những chứng nhận này giúp sản phẩm thủy sản đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về môi trường, an sinh động vật và truy xuất nguồn gốc, từ đó dễ dàng tiếp cận các thị trường khó tính như EU, Mỹ và Nhật Bản.
Ngoài việc phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, ngành thủy sản cũng cần tập trung vào chế biến sâu để gia tăng giá trị sản phẩm. Các dòng sản phẩm Ready-to-Cook (sẵn sàng chế biến) và Ready-to-Eat (sẵn sàng ăn) đang ngày càng được ưa chuộng tại các chuỗi bán lẻ quốc tế.
Bên cạnh đó, việc đầu tư vào công nghệ chế biến phụ phẩm cũng mang lại nhiều giá trị kinh tế. Các phụ phẩm từ tôm và cá có thể được chế biến thành chitin, collagen, dầu cá hoặc gelatin, giúp nâng cao giá trị của toàn bộ chuỗi sản xuất theo nguyên tắc “tối ưu hóa đầu vào và tối đa hóa đầu ra”.
Để phát triển nuôi tôm bền vững, việc mở rộng thị trường và hoàn thiện thể chế quản lý là yếu tố không thể thiếu. Trước hết, cần tập trung xây dựng thương hiệu thủy sản quốc gia, giúp nâng cao uy tín và giá trị của sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Việc hỗ trợ doanh nghiệp đăng ký bảo hộ thương hiệu, xây dựng nhãn hiệu quốc gia sẽ góp phần tăng sức cạnh tranh cho ngành thủy sản. Đồng thời, các chương trình đo lường dấu chân carbon và cấp Nhãn Carbon cho sản phẩm xuất khẩu cũng đang trở thành một “giấy thông hành xanh” giúp thủy sản Việt Nam thâm nhập vào các thị trường khó tính.
Bên cạnh việc củng cố các thị trường truyền thống như Mỹ, EU, Nhật Bản và Trung Quốc, ngành thủy sản cũng cần mở rộng sang các thị trường tiềm năng khác. Đồng thời, thị trường nội địa cũng được xem là một dư địa chiến lược giúp ổn định đầu ra cho sản phẩm.
Trong công tác quản lý, việc ứng dụng công nghệ số để giám sát và kết nối chuỗi cung ứng đang trở thành xu hướng tất yếu. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thủy sản, đặc biệt là hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử, sẽ giúp minh bạch hóa toàn bộ thông tin sản phẩm từ trang trại đến bàn ăn. Điều này không chỉ nâng cao niềm tin của người tiêu dùng mà còn giúp ngành tôm phát triển theo hướng bền vững và hiện đại.
>> Xem thêm: Cơ Hội Từ Nuôi Trồng Thủy Sản Phát Thải Thấp
Nuôi tôm bền vững chính là chìa khóa để ngành tôm Việt Nam duy trì vị thế trên thị trường quốc tế. Khi các giải pháp trên được triển khai đồng bộ, ngành tôm không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và xây dựng chuỗi giá trị thủy sản phát triển bền vững trong tương lai.
CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI
Bài viết liên quan
Hiệu quả sử dụng nước đang trở thành một trong những yếu tố quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp bền vững. Biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan, hạn hán và tình trạng suy giảm nguồn nước khiến bài toán sử dụng nước tiết kiệm, đúng thời điểm và đúng nhu cầu […]
Trong quá trình phát triển dự án điện gió, đo gió là một trong những bước quan trọng để đánh giá tiềm năng tài nguyên gió, lựa chọn vị trí, xác định quy mô và tính toán hiệu quả đầu tư. Theo phương pháp truyền thống, chủ đầu tư thường sử dụng cột đo gió […]
Hiện tượng axit hóa đại dương đang trở thành một trong những vấn đề môi trường đáng quan tâm khi nồng độ carbon dioxide (CO₂) trong khí quyển liên tục gia tăng. Đại dương hấp thụ một phần đáng kể lượng CO₂ dư thừa, từ đó làm thay đổi thành phần hóa học của nước […]
Đại dương đang phải đối mặt với nhiều tác động đồng thời từ hoạt động của con người, từ rác thải nhựa, hóa chất, ô nhiễm cho đến sự gia tăng khí nhà kính trong khí quyển. Trong đó, pH nước biển là một trong những chỉ số quan trọng phản ánh sự thay đổi […]
Trong quá trình phát triển một dự án điện gió, quan trắc gió Metmast là bước quan trọng để thu thập dữ liệu phục vụ đánh giá tài nguyên gió và tính toán tiềm năng phát điện. Những thông số như tốc độ gió, hướng gió, độ nhiễu loạn, độ cắt gió, nhiệt độ, áp […]
Sự phát triển nhanh chóng của các dự án điện gió ngoài khơi đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao về đo lường và đánh giá tài nguyên gió. Khác với khu vực trên đất liền, môi trường ngoài khơi có điều kiện phức tạp với gió mạnh, sóng lớn, dòng chảy và thời […]
Tưới nhỏ giọt là một trong những giải pháp tưới hiện đại được ứng dụng ngày càng phổ biến trong sản xuất nông nghiệp. Thay vì cung cấp nước trên diện rộng như phương pháp tưới truyền thống, hệ thống đưa nước trực tiếp đến khu vực gốc cây với lưu lượng nhỏ và ổn […]
Trong quá trình phát triển dự án điện gió, khảo sát gió bằng Lidar đang trở thành một phương pháp quan trắc ngày càng được quan tâm nhờ khả năng thu thập dữ liệu gió ở nhiều độ cao mà không cần xây dựng các trụ đo gió cao truyền thống. Dữ liệu từ hệ […]
Trong quá trình vận hành hệ thống điện mặt trời, bám bụi trên bề mặt tấm pin là một trong những yếu tố có thể làm suy giảm hiệu suất phát điện. Bụi đất, cát, phấn hoa và các hạt vật chất trong không khí có thể tích tụ theo thời gian, làm giảm lượng […]
Sạt lở đất là một trong những dạng thiên tai có diễn biến phức tạp, thường xảy ra đột ngột và có thể gây thiệt hại lớn về người, tài sản cũng như hạ tầng giao thông. Đặc biệt tại các khu vực miền núi, ven sông, vùng có địa hình dốc hoặc thường xuyên […]
Trong ngành sản xuất và kinh doanh thủy sản giống, chất lượng con giống không chỉ phụ thuộc vào quá trình ương nuôi mà còn chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi khâu đóng gói và vận chuyển. Đặc biệt với tôm giống, việc kiểm soát lượng nước, oxy, mật độ tôm và độ kín của […]
Ngành nuôi trồng thủy sản đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình nuôi ven bờ sang nuôi biển xa bờ. Xu hướng này không chỉ giúp giảm áp lực lên các vùng nuôi truyền thống mà còn mở ra cơ hội khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên biển rộng […]
