Trong nhiều năm qua, Việt Nam luôn nằm trong nhóm các quốc gia xuất khẩu tôm hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, ngành nuôi tôm cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, chi phí sản xuất tăng cao và yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, nuôi tôm bền vững đang trở thành hướng đi tất yếu để ngành tôm duy trì lợi thế cạnh tranh và phát triển ổn định trong dài hạn.
Dưới đây là 5 giải pháp quan trọng giúp phát triển mô hình nuôi tôm bền vững trong dài hạn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Về con giống, ngành thủy sản cần tập trung nghiên cứu và sản xuất giống tôm sạch bệnh, có khả năng tăng trưởng nhanh và thích nghi tốt với điều kiện môi trường biến đổi. Hiện nay, Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn tôm bố mẹ nhập khẩu, đặc biệt là đối với tôm thẻ chân trắng. Theo thống kê, khoảng 84,8% tôm thẻ chân trắng bố mẹ vẫn phải nhập khẩu, trong khi 83% tôm sú bố mẹ được khai thác từ tự nhiên. Điều này cho thấy nhu cầu phát triển nguồn giống trong nước là rất cần thiết.
Trong thời gian tới, việc ưu tiên chọn tạo giống tôm thẻ chân trắng và tôm sú có khả năng kháng bệnh, tăng trưởng tốt sẽ giúp giảm phụ thuộc vào nguồn giống bên ngoài. Đồng thời, cần phát triển các trại sản xuất giống quy mô lớn, đảm bảo quy trình kiểm dịch nghiêm ngặt để hướng tới mục tiêu 100% giống tôm và cá tra đều được kiểm soát dịch bệnh trước khi đưa ra thị trường.
Bên cạnh con giống, thức ăn thủy sản cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng mô hình nuôi tôm bền vững. Hiện nay, phần lớn thức ăn thủy sản vẫn phụ thuộc vào nguồn bột cá từ cá tạp, điều này không chỉ làm tăng chi phí mà còn gây áp lực lên nguồn tài nguyên biển.
Do đó, các nghiên cứu đang hướng đến việc phát triển nguồn protein thay thế từ tảo, côn trùng hoặc các nguyên liệu thực vật. Việc giảm tỷ lệ bột cá trong thức ăn không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn góp phần giảm dấu chân carbon trong chuỗi giá trị thủy sản.
Trong chiến lược phát triển thủy sản, cần tổ chức lại sản xuất theo quy mô lớn và tập trung, đồng thời đầu tư đồng bộ về hạ tầng cấp thoát nước, hệ thống xử lý chất thải và quản lý môi trường nuôi. Khi các vùng nuôi được quy hoạch khoa học, người nuôi sẽ dễ dàng kiểm soát chất lượng nước, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và nâng cao năng suất.
Ngoài ra, việc phát triển các khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trong nuôi trồng thủy sản cũng là một hướng đi quan trọng. Những khu vực này được đầu tư bài bản về cơ sở hạ tầng, công nghệ và hệ thống quản lý, giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm thiểu tác động đến môi trường.
Bên cạnh nuôi tôm nước lợ truyền thống, ngành thủy sản cũng đang đẩy mạnh nuôi biển hiện đại. Theo định hướng phát triển, đến năm 2030 Việt Nam sẽ xây dựng các khu nuôi biển công nghiệp tại các tỉnh ven biển, với mục tiêu đạt 300.000 ha diện tích nuôi và sản lượng khoảng 1,45 triệu tấn.
Ngoài ra, các mô hình nuôi sinh thái và nuôi hữu cơ cũng đang được khuyến khích phát triển. Những mô hình như tôm – lúa hoặc tôm – rừng ngập mặn không chỉ giúp bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên mà còn tạo ra các sản phẩm có giá trị cao, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng tăng đối với thực phẩm xanh và bền vững.
>> Xem thêm: Hướng Dẫn Đảm Bảo Tôm Giống Tốt Cho Vụ Nuôi
Trong mô hình nuôi tôm bền vững, việc ứng dụng công nghệ nhằm giảm tác động tiêu cực đến môi trường và kiểm soát dịch bệnh là yếu tố rất quan trọng. Các hệ thống nuôi hiện đại như RAS (hệ thống tuần hoàn nước) hoặc Biofloc đang được nhiều trang trại áp dụng để tái sử dụng nước và hạn chế xả thải ra môi trường.
Những hệ thống này giúp duy trì môi trường nuôi ổn định, đồng thời giảm đáng kể lượng nước thay mới so với phương pháp nuôi truyền thống. Nhờ đó, người nuôi có thể tiết kiệm tài nguyên nước và giảm nguy cơ ô nhiễm môi trường.
Ngoài ra, việc áp dụng các biện pháp an toàn sinh học cũng giúp kiểm soát dịch bệnh hiệu quả hơn. Thay vì phụ thuộc vào kháng sinh và hóa chất, các trang trại đang hướng đến sử dụng thức ăn có nguồn gốc thực vật hoặc protein từ côn trùng, kết hợp với quản lý môi trường nuôi chặt chẽ. Điều này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe vật nuôi mà còn đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như ASC, BAP và GlobalGAP.
Công nghệ số đang mở ra nhiều cơ hội mới cho ngành nuôi tôm. Việc áp dụng cảm biến môi trường, IoT và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp người nuôi theo dõi và quản lý trang trại hiệu quả hơn.
Các hệ thống cảm biến có thể giám sát liên tục các chỉ tiêu quan trọng như nhiệt độ, pH, oxy hòa tan và độ mặn, từ đó cảnh báo sớm các rủi ro có thể xảy ra. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng AI để đưa ra các khuyến nghị giúp tối ưu hóa quy trình nuôi.
Bên cạnh đó, hệ thống cho ăn tự động cũng đang được áp dụng rộng rãi tại nhiều trang trại nuôi tôm công nghệ cao. Công nghệ này giúp kiểm soát lượng thức ăn chính xác, hạn chế lãng phí và giảm chi phí sản xuất.
Nhờ sự kết hợp giữa IoT, AI và tự động hóa, người nuôi có thể quản lý trang trại từ xa, giảm thiểu rủi ro và thích ứng tốt hơn với các tác động của biến đổi khí hậu. Đây là một trong những yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng suất và hiệu quả của mô hình nuôi tôm bền vững.
Trong xu hướng phát triển hiện nay, kinh tế tuần hoàn đang trở thành một phần quan trọng của mô hình nuôi tôm bền vững. Điều này có nghĩa là tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, giảm thiểu chất thải và tận dụng tối đa giá trị của các sản phẩm phụ.
Một trong những bước quan trọng là tăng diện tích nuôi đạt các chứng nhận quốc tế như ASC, BAP hoặc GlobalGAP. Những chứng nhận này giúp sản phẩm thủy sản đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về môi trường, an sinh động vật và truy xuất nguồn gốc, từ đó dễ dàng tiếp cận các thị trường khó tính như EU, Mỹ và Nhật Bản.
Ngoài việc phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, ngành thủy sản cũng cần tập trung vào chế biến sâu để gia tăng giá trị sản phẩm. Các dòng sản phẩm Ready-to-Cook (sẵn sàng chế biến) và Ready-to-Eat (sẵn sàng ăn) đang ngày càng được ưa chuộng tại các chuỗi bán lẻ quốc tế.
Bên cạnh đó, việc đầu tư vào công nghệ chế biến phụ phẩm cũng mang lại nhiều giá trị kinh tế. Các phụ phẩm từ tôm và cá có thể được chế biến thành chitin, collagen, dầu cá hoặc gelatin, giúp nâng cao giá trị của toàn bộ chuỗi sản xuất theo nguyên tắc “tối ưu hóa đầu vào và tối đa hóa đầu ra”.
Để phát triển nuôi tôm bền vững, việc mở rộng thị trường và hoàn thiện thể chế quản lý là yếu tố không thể thiếu. Trước hết, cần tập trung xây dựng thương hiệu thủy sản quốc gia, giúp nâng cao uy tín và giá trị của sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Việc hỗ trợ doanh nghiệp đăng ký bảo hộ thương hiệu, xây dựng nhãn hiệu quốc gia sẽ góp phần tăng sức cạnh tranh cho ngành thủy sản. Đồng thời, các chương trình đo lường dấu chân carbon và cấp Nhãn Carbon cho sản phẩm xuất khẩu cũng đang trở thành một “giấy thông hành xanh” giúp thủy sản Việt Nam thâm nhập vào các thị trường khó tính.
Bên cạnh việc củng cố các thị trường truyền thống như Mỹ, EU, Nhật Bản và Trung Quốc, ngành thủy sản cũng cần mở rộng sang các thị trường tiềm năng khác. Đồng thời, thị trường nội địa cũng được xem là một dư địa chiến lược giúp ổn định đầu ra cho sản phẩm.
Trong công tác quản lý, việc ứng dụng công nghệ số để giám sát và kết nối chuỗi cung ứng đang trở thành xu hướng tất yếu. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thủy sản, đặc biệt là hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử, sẽ giúp minh bạch hóa toàn bộ thông tin sản phẩm từ trang trại đến bàn ăn. Điều này không chỉ nâng cao niềm tin của người tiêu dùng mà còn giúp ngành tôm phát triển theo hướng bền vững và hiện đại.
>> Xem thêm: Cơ Hội Từ Nuôi Trồng Thủy Sản Phát Thải Thấp
Nuôi tôm bền vững chính là chìa khóa để ngành tôm Việt Nam duy trì vị thế trên thị trường quốc tế. Khi các giải pháp trên được triển khai đồng bộ, ngành tôm không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và xây dựng chuỗi giá trị thủy sản phát triển bền vững trong tương lai.
CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI
Bài viết liên quan
Nuôi biển đang trở thành một trong những lĩnh vực có tốc độ phát triển nhanh của ngành thủy sản nhờ nhu cầu tiêu thụ thủy sản chất lượng cao ngày càng tăng và xu hướng chuyển dịch từ khai thác sang nuôi trồng bền vững. Cùng với sự phát triển đó, các trang trại […]
Nuôi biển đang trở thành một trong những lĩnh vực trọng điểm của ngành thủy sản Việt Nam. Theo Chiến lược phát triển thủy sản Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, nuôi biển được định hướng phát triển theo hướng công nghiệp, ứng dụng công nghệ cao và mở rộng ra […]
Biến đổi khí hậu đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất của toàn cầu, trong đó phát thải khí nhà kính từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp là một trong những nguồn phát thải quan trọng cần được kiểm soát. Tại Việt Nam, nông nghiệp vừa là ngành kinh tế […]
Nông nghiệp là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của Việt Nam, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và kim ngạch xuất khẩu. Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2024, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đạt trên 62 tỷ […]
Trong nuôi trồng thủy sản hiện đại, chất lượng nước là yếu tố quyết định đến tốc độ sinh trưởng, tỷ lệ sống và năng suất của vật nuôi. Trong đó, tảo và phiêu sinh động vật đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng hệ sinh thái ao nuôi, đồng thời […]
Ngành thủy sản toàn cầu hướng đến phát triển bền vững và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero), truy xuất nguồn gốc carbon ao nuôi đang trở thành xu hướng tất yếu, đặc biệt đối với ngành nuôi tôm. Không chỉ dừng lại ở việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm, doanh […]
Lũ quét là một trong những loại hình thiên tai nguy hiểm nhất tại Việt Nam, đặc biệt ở các tỉnh miền núi, trung du và khu vực ven sông suối. Đặc điểm của lũ quét là xuất hiện đột ngột, tốc độ dòng chảy lớn và thời gian hình thành rất ngắn, khiến người […]
Biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, nhiệt độ tăng cao, thời tiết khô hạn kéo dài cùng các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện với tần suất lớn hơn, nguy cơ cháy rừng đang trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng đối với nhiều quốc gia, trong […]
Hiện nay, các quy định về bảo vệ môi trường ngày càng được siết chặt, việc giám sát chất lượng nước thải không chỉ là yêu cầu bắt buộc đối với nhiều doanh nghiệp mà còn là giải pháp quan trọng để kiểm soát ô nhiễm và phát triển bền vững. Thay vì thực hiện […]
Nguồn nước mặt như sông, hồ, kênh, rạch và hồ chứa đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp cũng như duy trì hệ sinh thái tự nhiên. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa, phát triển công nghiệp và biến đổi khí hậu đang khiến […]
Ngành thủy sản đang đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu hàng chục tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, với sự tăng trưởng đó là áp lực ngày càng lớn về giảm phát thải khí nhà kính và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường của […]
Trong các dự án điện gió, chất lượng dữ liệu gió quyết định trực tiếp đến hiệu quả đầu tư và khả năng khai thác của toàn bộ nhà máy. Trước khi lựa chọn vị trí xây dựng, chủ đầu tư cần thu thập đầy đủ các thông số như tốc độ gió, hướng gió, […]
