Hiện tượng axit hóa đại dương đang trở thành một trong những vấn đề môi trường đáng quan tâm khi nồng độ carbon dioxide (CO₂) trong khí quyển liên tục gia tăng. Đại dương hấp thụ một phần đáng kể lượng CO₂ dư thừa, từ đó làm thay đổi thành phần hóa học của nước biển và khiến độ pH giảm.
Sự thay đổi này không chỉ liên quan đến chất lượng môi trường biển mà còn tác động trực tiếp đến nhiều sinh vật có khả năng tạo vỏ và bộ xương từ canxi cacbonat. Vậy nguyên nhân gây ra hiện tượng axit hóa đại dương là gì và quá trình này diễn ra như thế nào? Hãy cùng LASI tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Axit hóa đại dương là quá trình độ pH của nước biển giảm xuống do đại dương hấp thụ ngày càng nhiều CO₂ từ khí quyển. Khi lượng CO₂ hòa tan trong nước tăng, các phản ứng hóa học xảy ra trong nước biển cũng thay đổi, làm tăng nồng độ ion hydro và khiến môi trường trở nên có tính axit cao hơn.
Cần lưu ý rằng axit hóa đại dương không có nghĩa nước biển chuyển thành một môi trường có tính axit hoàn toàn. Nước biển hiện vẫn có tính kiềm với độ pH trên 7. Tuy nhiên, sự suy giảm pH dù tương đối nhỏ cũng có thể gây ra những thay đổi đáng kể đối với hệ sinh thái biển. Đây là một quá trình diễn ra âm thầm nhưng có tác động lâu dài, đặc biệt khi lượng CO₂ trong khí quyển tiếp tục tăng do các hoạt động của con người.
Để hiểu rõ nguyên nhân gây ra hiện tượng axit hóa đại dương, cần nhìn vào chu trình carbon toàn cầu.
Carbon liên tục được trao đổi giữa khí quyển, đại dương, đất liền và sinh vật. Trong điều kiện tự nhiên, lượng carbon dioxide trong khí quyển có sự biến động theo thời gian nhưng nhìn chung được duy trì trong một trạng thái tương đối cân bằng.
Tuy nhiên, kể từ khoảng những năm 1700, đặc biệt cùng với quá trình công nghiệp hóa, lượng CO₂ trong khí quyển đã tăng đáng kể. Nồng độ CO₂ hiện nay đã vượt xa mức được ghi nhận trong phần lớn khoảng thời gian 800.000 năm qua. Một lượng lớn CO₂ phát sinh từ hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch như than đá, dầu mỏ và khí tự nhiên. Khi lượng khí này tích tụ trong khí quyển, đại dương trở thành một trong những nơi hấp thụ lượng CO₂ dư thừa.
Khoảng một phần ba lượng CO₂ trong khí quyển được hấp thụ vào đại dương. Cơ chế này giúp hạn chế phần nào tốc độ gia tăng CO₂ trong khí quyển, nhưng đồng thời lại làm thay đổi hóa học của nước biển và thúc đẩy quá trình axit hóa.
CO₂ là một loại khí nhưng có khả năng hòa tan trong chất lỏng. Một ví dụ quen thuộc là nước ngọt có ga. Trong quá trình sản xuất, CO₂ được đưa vào đồ uống dưới áp suất và hòa tan trong nước. Khi mở chai, khí CO₂ thoát ra tạo thành các bọt khí. Tương tự, CO₂ trong khí quyển có thể hòa tan vào nước biển. Khi lượng CO₂ trong khí quyển tăng, lượng CO₂ được đại dương hấp thụ cũng có xu hướng tăng theo.
Điều đáng chú ý là CO₂ hòa tan không chỉ tồn tại đơn thuần trong nước. Nó tiếp tục tham gia vào nhiều phản ứng hóa học, làm thay đổi cân bằng giữa các dạng carbon khác nhau trong nước biển. Đây chính là một trong những cơ chế quan trọng dẫn đến hiện tượng axit hóa đại dương.

Khi CO₂ hòa tan vào nước biển, nó phản ứng với các phân tử nước và hình thành axit cacbonic. Axit này tiếp tục phân ly và tạo ra các dạng carbon khác nhau, bao gồm bicarbonat và ion cacbonat.
Trong nước biển tồn tại sự cân bằng giữa: CO₂ hòa tan; Axit cacbonic; Ion bicarbonat; Ion cacbonat. Khi lượng CO₂ tiếp tục tăng, sự cân bằng này bị thay đổi. Lượng ion cacbonat có xu hướng giảm khi một phần được chuyển thành bicarbonat trong điều kiện độ axit tăng. Đây là điểm đặc biệt quan trọng bởi ion cacbonat có vai trò thiết yếu đối với nhiều sinh vật biển trong quá trình hình thành vỏ và bộ xương.
Nói cách khác, sự gia tăng CO₂ trong khí quyển → tăng lượng CO₂ hòa tan trong đại dương → thay đổi cân bằng hóa học của nước biển → giảm pH và giảm lượng ion cacbonat. Đây được xem là chuỗi nguyên nhân chính dẫn đến quá trình axit hóa đại dương.
Một trong những tác động đáng chú ý nhất của axit hóa đại dương liên quan đến khả năng hình thành vỏ và bộ xương của sinh vật biển. Nhiều loài sinh vật sử dụng ion cacbonat trong nước biển để tạo canxi cacbonat, vật liệu quan trọng cấu thành vỏ hoặc bộ xương của chúng. Có thể kể đến các nhóm sinh vật như động vật thân mềm, một số loài phù du và san hô. Khi nước biển hấp thụ nhiều CO₂ hơn, lượng ion cacbonat sẵn có giảm xuống. Điều này khiến quá trình tạo vỏ và bộ xương trở nên khó khăn hơn.
Trong điều kiện axit hóa nghiêm trọng, những cấu trúc được hình thành từ canxi cacbonat thậm chí có thể bị hòa tan. Nếu quá trình này kéo dài, các sinh vật nhạy cảm với sự thay đổi hóa học của nước biển có thể gặp khó khăn trong sinh trưởng và phát triển. Đặc biệt, san hô đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các hệ sinh thái biển đa dạng. Vì vậy, sự suy giảm điều kiện thuận lợi cho quá trình tạo cấu trúc canxi cacbonat có thể tạo ra tác động lan rộng trong chuỗi thức ăn và hệ sinh thái biển.

Axit hóa đại dương đe dọa trực tiếp đến sự sống còn của hệ sinh thái biển
>> Xem thêm: Blue Carbon Là Gì? Tại Sao Blue Carbon Lại Quan Trọng?
Nguyên nhân gây ra hiện tượng axit hóa đại dương chủ yếu bắt nguồn từ sự gia tăng CO₂ trong khí quyển và lượng CO₂ ngày càng lớn được đại dương hấp thụ. Khi CO₂ hòa tan trong nước biển, nó tạo thành axit cacbonic, làm thay đổi cân bằng bicarbonat – cacbonat, khiến pH giảm và lượng ion cacbonat suy giảm.
Quá trình này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hình thành vỏ và bộ xương của nhiều sinh vật biển, đồng thời tạo ra những tác động rộng hơn đối với hệ sinh thái đại dương. Vì vậy, kiểm soát phát thải CO₂ song song với tăng cường quan trắc môi trường biển là những yếu tố quan trọng để theo dõi và ứng phó với những thay đổi của đại dương trong tương lai.
CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI
Bài viết liên quan
Nông nghiệp hiện đại đang chuyển dần từ phương thức canh tác dựa chủ yếu vào kinh nghiệm sang mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ và dữ liệu. Trong đó, nông nghiệp chính xác là hướng tiếp cận giúp người sản xuất hiểu rõ điều kiện đất đai, thời tiết và nhu cầu […]
Dữ liệu số trong nông nghiệp đang trở thành nền tảng quan trọng trong quá trình hiện đại hóa sản xuất. Dữ liệu về đất đai, thời tiết, nguồn nước, tình trạng cây trồng, vật nuôi và thị trường được thu thập, lưu trữ và phân tích bằng công nghệ số, giúp người sản xuất […]
Các nguồn năng lượng không thể tái tạo là những nguồn tài nguyên có trữ lượng hữu hạn, được hình thành qua các quá trình tự nhiên trong thời gian địa chất rất dài và không thể phục hồi trong khoảng thời gian khai thác, sử dụng của con người. Hiện nay, các nguồn năng […]
Các nguồn năng lượng có thể tái tạo là những nguồn năng lượng được bổ sung liên tục thông qua các quá trình tự nhiên, chẳng hạn như ánh sáng mặt trời, gió, dòng chảy của nước, nhiệt trong lòng đất và vật chất hữu cơ. Khác với than đá, dầu mỏ hay khí tự […]
Chuyển đổi số trong nông nghiệp là quá trình ứng dụng công nghệ số vào các hoạt động sản xuất, quản lý, chế biến, phân phối và tiêu thụ nông sản nhằm nâng cao hiệu quả và hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu. Quá trình này kết hợp các công nghệ như […]
Trong sản xuất nông nghiệp, nước là yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sinh trưởng và năng suất cây trồng. Tuy nhiên, tưới quá nhiều hoặc quá ít đều có thể gây lãng phí tài nguyên, làm giảm hiệu quả canh tác và tăng chi phí vận hành. Trước yêu […]
Ngành nông nghiệp đang từng bước chuyển mình nhờ sự phát triển của khoa học và công nghệ. Những phương thức sản xuất truyền thống dần được kết hợp với các giải pháp hiện đại nhằm nâng cao năng suất, tiết kiệm tài nguyên và tối ưu quy trình canh tác. Trong xu hướng đó, […]
Nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng và xu hướng chuyển dịch năng lượng xanh trở thành ưu tiên toàn cầu, nguồn năng lượng tái tạo ở Việt Nam đang đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế bền vững. Với lợi thế về khí hậu nhiệt đới, đường bờ […]
Canh tác lúa là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính đáng chú ý trong lĩnh vực nông nghiệp, đặc biệt do khí mê-tan (CH₄) phát sinh từ ruộng lúa ngập nước kéo dài. Vì vậy, việc giảm phát thải khí nhà kính trong canh tác lúa đang trở thành định hướng quan […]
Khai thác IUU là hoạt động khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định, có thể gây suy giảm nguồn lợi hải sản, ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển và làm gia tăng rủi ro đối với hoạt động xuất khẩu thủy sản. Tại Việt Nam, công […]
Đại dương hấp thụ một phần đáng kể lượng CO₂ phát thải vào khí quyển, qua đó góp phần điều hòa khí hậu toàn cầu. Tuy nhiên, quá trình này cũng làm biến đổi hóa học hệ cacbonat của nước biển, dẫn đến hiện tượng axit hoá đại dương. Sự suy giảm pH và độ […]
Trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là sản xuất và vận chuyển tôm giống, quy trình đóng gói đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ chất lượng con giống. Máy đóng tôm giống là giải pháp công nghệ giúp tự động hóa công đoạn đóng gói, tối ưu năng suất […]