Khai thác IUU đang trở thành thách thức lớn đối với ngành thủy sản toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Hoạt động IUU không chỉ gây cạn kiệt nguồn lợi hải sản, làm mất cân bằng hệ sinh thái biển mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và cơ hội xuất khẩu thủy sản của quốc gia. Chính vì vậy, việc nắm vững và tuân thủ các quy định chống khai thác IUU là yêu cầu bắt buộc đối với ngư dân hiện nay. Bài viết sau sẽ cung cấp những thông tin quan trọng về IUU cũng như những quy định ngư dân cần biết để cùng chung tay bảo vệ nguồn lợi thủy sản và phát triển nghề cá bền vững.
Khai thác IUU (Illegal, Unreported and Unregulated fishing) được hiểu là hoạt động khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định. Đây là một trong những nguyên nhân chính gây suy giảm nguồn lợi hải sản và đe dọa tính bền vững của nghề cá.
– Khai thác bất hợp pháp: là những hoạt động đánh bắt vi phạm luật pháp quốc gia hoặc quốc tế. Ví dụ như: khai thác khi không có giấy phép, báo cáo sản lượng thấp hơn thực tế, đánh bắt cá chưa đạt kích thước cho phép, khai thác tại khu vực cấm, sử dụng ngư cụ bị cấm, hoặc trung chuyển thủy sản có nguồn gốc bất hợp pháp.
– Khai thác không theo quy định: xảy ra tại những khu vực hoặc ngành nghề chưa có biện pháp quản lý, bảo tồn rõ ràng từ phía quốc gia hay quốc tế. Trường hợp này thường gặp ở vùng biển chung hoặc ở những quốc gia không tham gia Công ước quốc tế liên quan đến quản lý nghề cá.
– Khai thác không báo cáo: là hoạt động khai thác không được báo cáo đầy đủ hoặc chính xác cho cơ quan có thẩm quyền. Điều này có thể bắt nguồn từ sự yếu kém trong công tác quản lý nghề cá, dữ liệu thu thập chưa đầy đủ, hoặc nhằm che giấu các hành vi khai thác bất hợp pháp.
Tóm lại, dù mỗi nhóm có tính chất khác nhau, nhưng cả ba dạng IUU đều gây khó khăn trong việc quản lý, bảo tồn nguồn lợi thủy sản và làm giảm uy tín thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
>> Xem thêm: Chứng Chỉ MSC – Lời Cam Kết Cho Một Đại Dương Bền Vững
Hậu quả của khai thác IUU vô cùng nghiêm trọng, không chỉ ở khía cạnh pháp lý và kinh tế mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến môi trường biển và đời sống ngư dân.
Trước hết, chế tài xử phạt đối với hành vi khai thác IUU ngày càng cứng rắn và nghiêm khắc. Tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia khác, ngư dân vi phạm có thể bị phạt tiền, tước giấy phép khai thác, tịch thu hoặc tiêu hủy ngư cụ, phương tiện vi phạm; thậm chí, trong những trường hợp nghiêm trọng, còn có thể bị truy tố và phạt tù.
Đặc biệt, trên thị trường quốc tế, khai thác IUU khiến thủy sản Việt Nam đối mặt với nguy cơ bị Ủy ban châu Âu (EU) cảnh báo “thẻ vàng”. Khi đó, hàng thủy sản xuất khẩu sang EU sẽ bị kiểm soát gắt gao, kéo dài thời gian thông quan, tăng chi phí, thậm chí có thể bị từ chối hoặc trả lại. Nếu tình trạng này không được khắc phục, Việt Nam có nguy cơ bị áp dụng “thẻ đỏ”, đồng nghĩa với việc cấm hoàn toàn xuất khẩu sang châu Âu – một trong những thị trường quan trọng nhất.
Ngoài ra, khai thác IUU còn là mối đe dọa lớn đối với hệ sinh thái biển. Việc khai thác quá mức, sử dụng ngư cụ cấm hay đánh bắt ở vùng biển nhạy cảm sẽ làm cạn kiệt nguồn lợi thủy sản, phá vỡ cân bằng sinh thái. Hậu quả lâu dài là ngư dân mất đi sinh kế bền vững, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập, đời sống hiện tại và cả tương lai của các thế hệ sau.
12 hành vi khai thác vi phạm IUU gồm:
(1) Đánh bắt mà không có giấy phép hợp lệ, không được quốc gia tàu treo cờ hay quốc gia ven biển có liên quan cấp phép hay cho phép.
(2) Không hoàn thành nghĩa vụ lưu và báo cáo dữ liệu liên quan, bao gồm dữ liệu được truyền bởi hệ thống giám sát tàu qua vệ tinh, hoặc thông báo trước.
(3) Đánh bắt trong khu vực khép kín, vào thời điểm mùa vụ đã kết thúc, không được cấp hoặc sau thời hạn được cấp hạn ngạch, đánh bắt quá độ sâu cho phép.
(4) Đánh bắt loài được tạm dừng đánh bắt hoặc loài cấm đánh bắt.
(5) Sử dụng công cụ đánh bắt bị cấm hoặc không đúng quy định.
(6) Làm giả hay che giấu dấu vết, danh tính hay đăng kiểm.
(7) Che giấu, giả mạo hay hủy chứng cứ liên quan đến một công tác điều tra.
(8) Cản trở công việc của cán bộ chức năng thực hiện nhiệm vụ thẩm tra sự tuân thủ đối với các biện pháp bảo tồn và quản lý, cản trở công việc của quan sát viên thực hiện nhiệm vụ thị sát sự tuân thủ các nguyên tắc áp dụng của cộng đồng.
(9) Đưa lên khoang, chuyển tải hay chở cá nhỏ quá cỡ, trái với điều luật hiện đang có hiệu lực.
(10) Chuyển tải hay cùng tham gia hoạt động đánh bắt, hỗ trợ hay tiếp ứng cho các tàu đánh bắt đã được xác định có thực hiện hành vi đánh bắt bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định này, đặc biệt các tàu bị đưa vào danh sách tàu đánh bắt bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định của cộng đồng hoặc của một tổ chức quản lý nghề cá khu vực.
(11) Thực hiện hoạt động đánh bắt trong khu vực quản lý của một tổ chức quản lý nghề cá khu vực theo cách thức không nhất quán hoặc trái với các biện pháp bảo tồn và quản lý của tổ chức, treo cờ của quốc gia không phải là thành viên của tổ chức, không hợp tác theo quy định của tổ chức.
(12) Không mang quốc tịch và do vậy là tàu không có quốc gia chủ quyền, theo luật quốc tế.
>> Xem thêm: Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam 6 Tháng Đầu Năm 2025
Khai thác IUU không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật mà còn kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng về kinh tế, môi trường và uy tín quốc gia. Để bảo vệ nguồn lợi thủy sản, giữ vững sinh kế cho ngư dân và duy trì thị trường xuất khẩu bền vững, việc tuân thủ nghiêm túc các quy định chống khai thác IUU là trách nhiệm của mỗi ngư dân cũng như toàn ngành thủy sản. Chỉ khi cùng nhau hành động đúng luật, chúng ta mới có thể hướng tới một nghề cá bền vững, có trách nhiệm và hội nhập quốc tế.
CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI
Bài viết liên quan
Ngành nông nghiệp đang từng bước chuyển mình nhờ sự phát triển của khoa học và công nghệ. Những phương thức sản xuất truyền thống dần được kết hợp với các giải pháp hiện đại nhằm nâng cao năng suất, tiết kiệm tài nguyên và tối ưu quy trình canh tác. Trong xu hướng đó, […]
Nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng và xu hướng chuyển dịch năng lượng xanh trở thành ưu tiên toàn cầu, nguồn năng lượng tái tạo ở Việt Nam đang đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế bền vững. Với lợi thế về khí hậu nhiệt đới, đường bờ […]
Canh tác lúa là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính đáng chú ý trong lĩnh vực nông nghiệp, đặc biệt do khí mê-tan (CH₄) phát sinh từ ruộng lúa ngập nước kéo dài. Vì vậy, việc giảm phát thải khí nhà kính trong canh tác lúa đang trở thành định hướng quan […]
Khai thác IUU là hoạt động khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định, có thể gây suy giảm nguồn lợi hải sản, ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển và làm gia tăng rủi ro đối với hoạt động xuất khẩu thủy sản. Tại Việt Nam, công […]
Đại dương hấp thụ một phần đáng kể lượng CO₂ phát thải vào khí quyển, qua đó góp phần điều hòa khí hậu toàn cầu. Tuy nhiên, quá trình này cũng làm biến đổi hóa học hệ cacbonat của nước biển, dẫn đến hiện tượng axit hoá đại dương. Sự suy giảm pH và độ […]
Trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là sản xuất và vận chuyển tôm giống, quy trình đóng gói đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ chất lượng con giống. Máy đóng tôm giống là giải pháp công nghệ giúp tự động hóa công đoạn đóng gói, tối ưu năng suất […]
Giám sát chuỗi lạnh là quá trình theo dõi, ghi nhận và quản lý các điều kiện môi trường, đặc biệt là nhiệt độ, trong suốt quá trình bảo quản, vận chuyển và phân phối các sản phẩm nhạy cảm với nhiệt độ. Trong lĩnh vực y tế và dược phẩm, giải pháp này đóng […]
Thiết bị ROV (Remotely Operated Underwater Vehicle) là robot điều khiển từ xa được thiết kế để hoạt động dưới nước, phục vụ các nhiệm vụ khảo sát, quan sát, kiểm tra và hỗ trợ thao tác tại những khu vực khó tiếp cận. ROV thường kết nối với người vận hành thông qua dây […]
Robot không người lái dưới nước (AUV – Autonomous Underwater Vehicle) là phương tiện tự hành được thiết kế để thực hiện các nhiệm vụ khảo sát, thu thập dữ liệu và nghiên cứu môi trường dưới nước mà không cần điều khiển liên tục từ con người. Nhờ khả năng tích hợp camera, sonar […]
Dưới mặt nước là một môi trường phức tạp, nơi tầm nhìn hạn chế, điều kiện thủy văn biến động và khả năng tiếp cận của con người gặp nhiều khó khăn. Đối với các công trình, phương tiện và hệ thống hạ tầng dưới nước, việc kiểm tra trực tiếp thường tốn thời gian, […]
Trong quá trình phát triển và vận hành dự án điện gió, dự báo sản lượng điện gió là một trong những yếu tố quan trọng giúp chủ đầu tư đánh giá hiệu quả khai thác tài nguyên, tối ưu vận hành và giảm thiểu rủi ro tài chính. Để xây dựng các mô hình […]
Ngành nông nghiệp đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình sản xuất xanh, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải, cảm biến AWD đang trở thành một công cụ quan trọng trong việc triển khai kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ. Công nghệ này giúp người sản xuất theo dõi chính xác […]
