Khai thác IUU đang trở thành thách thức lớn đối với ngành thủy sản toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Hoạt động IUU không chỉ gây cạn kiệt nguồn lợi hải sản, làm mất cân bằng hệ sinh thái biển mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và cơ hội xuất khẩu thủy sản của quốc gia. Chính vì vậy, việc nắm vững và tuân thủ các quy định chống khai thác IUU là yêu cầu bắt buộc đối với ngư dân hiện nay. Bài viết sau sẽ cung cấp những thông tin quan trọng về IUU cũng như những quy định ngư dân cần biết để cùng chung tay bảo vệ nguồn lợi thủy sản và phát triển nghề cá bền vững.
Khai thác IUU (Illegal, Unreported and Unregulated fishing) được hiểu là hoạt động khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định. Đây là một trong những nguyên nhân chính gây suy giảm nguồn lợi hải sản và đe dọa tính bền vững của nghề cá.
– Khai thác bất hợp pháp: là những hoạt động đánh bắt vi phạm luật pháp quốc gia hoặc quốc tế. Ví dụ như: khai thác khi không có giấy phép, báo cáo sản lượng thấp hơn thực tế, đánh bắt cá chưa đạt kích thước cho phép, khai thác tại khu vực cấm, sử dụng ngư cụ bị cấm, hoặc trung chuyển thủy sản có nguồn gốc bất hợp pháp.
– Khai thác không theo quy định: xảy ra tại những khu vực hoặc ngành nghề chưa có biện pháp quản lý, bảo tồn rõ ràng từ phía quốc gia hay quốc tế. Trường hợp này thường gặp ở vùng biển chung hoặc ở những quốc gia không tham gia Công ước quốc tế liên quan đến quản lý nghề cá.
– Khai thác không báo cáo: là hoạt động khai thác không được báo cáo đầy đủ hoặc chính xác cho cơ quan có thẩm quyền. Điều này có thể bắt nguồn từ sự yếu kém trong công tác quản lý nghề cá, dữ liệu thu thập chưa đầy đủ, hoặc nhằm che giấu các hành vi khai thác bất hợp pháp.
Tóm lại, dù mỗi nhóm có tính chất khác nhau, nhưng cả ba dạng IUU đều gây khó khăn trong việc quản lý, bảo tồn nguồn lợi thủy sản và làm giảm uy tín thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
>> Xem thêm: Chứng Chỉ MSC – Lời Cam Kết Cho Một Đại Dương Bền Vững
Hậu quả của khai thác IUU vô cùng nghiêm trọng, không chỉ ở khía cạnh pháp lý và kinh tế mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến môi trường biển và đời sống ngư dân.
Trước hết, chế tài xử phạt đối với hành vi khai thác IUU ngày càng cứng rắn và nghiêm khắc. Tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia khác, ngư dân vi phạm có thể bị phạt tiền, tước giấy phép khai thác, tịch thu hoặc tiêu hủy ngư cụ, phương tiện vi phạm; thậm chí, trong những trường hợp nghiêm trọng, còn có thể bị truy tố và phạt tù.
Đặc biệt, trên thị trường quốc tế, khai thác IUU khiến thủy sản Việt Nam đối mặt với nguy cơ bị Ủy ban châu Âu (EU) cảnh báo “thẻ vàng”. Khi đó, hàng thủy sản xuất khẩu sang EU sẽ bị kiểm soát gắt gao, kéo dài thời gian thông quan, tăng chi phí, thậm chí có thể bị từ chối hoặc trả lại. Nếu tình trạng này không được khắc phục, Việt Nam có nguy cơ bị áp dụng “thẻ đỏ”, đồng nghĩa với việc cấm hoàn toàn xuất khẩu sang châu Âu – một trong những thị trường quan trọng nhất.
Ngoài ra, khai thác IUU còn là mối đe dọa lớn đối với hệ sinh thái biển. Việc khai thác quá mức, sử dụng ngư cụ cấm hay đánh bắt ở vùng biển nhạy cảm sẽ làm cạn kiệt nguồn lợi thủy sản, phá vỡ cân bằng sinh thái. Hậu quả lâu dài là ngư dân mất đi sinh kế bền vững, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập, đời sống hiện tại và cả tương lai của các thế hệ sau.
12 hành vi khai thác vi phạm IUU gồm:
(1) Đánh bắt mà không có giấy phép hợp lệ, không được quốc gia tàu treo cờ hay quốc gia ven biển có liên quan cấp phép hay cho phép.
(2) Không hoàn thành nghĩa vụ lưu và báo cáo dữ liệu liên quan, bao gồm dữ liệu được truyền bởi hệ thống giám sát tàu qua vệ tinh, hoặc thông báo trước.
(3) Đánh bắt trong khu vực khép kín, vào thời điểm mùa vụ đã kết thúc, không được cấp hoặc sau thời hạn được cấp hạn ngạch, đánh bắt quá độ sâu cho phép.
(4) Đánh bắt loài được tạm dừng đánh bắt hoặc loài cấm đánh bắt.
(5) Sử dụng công cụ đánh bắt bị cấm hoặc không đúng quy định.
(6) Làm giả hay che giấu dấu vết, danh tính hay đăng kiểm.
(7) Che giấu, giả mạo hay hủy chứng cứ liên quan đến một công tác điều tra.
(8) Cản trở công việc của cán bộ chức năng thực hiện nhiệm vụ thẩm tra sự tuân thủ đối với các biện pháp bảo tồn và quản lý, cản trở công việc của quan sát viên thực hiện nhiệm vụ thị sát sự tuân thủ các nguyên tắc áp dụng của cộng đồng.
(9) Đưa lên khoang, chuyển tải hay chở cá nhỏ quá cỡ, trái với điều luật hiện đang có hiệu lực.
(10) Chuyển tải hay cùng tham gia hoạt động đánh bắt, hỗ trợ hay tiếp ứng cho các tàu đánh bắt đã được xác định có thực hiện hành vi đánh bắt bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định này, đặc biệt các tàu bị đưa vào danh sách tàu đánh bắt bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định của cộng đồng hoặc của một tổ chức quản lý nghề cá khu vực.
(11) Thực hiện hoạt động đánh bắt trong khu vực quản lý của một tổ chức quản lý nghề cá khu vực theo cách thức không nhất quán hoặc trái với các biện pháp bảo tồn và quản lý của tổ chức, treo cờ của quốc gia không phải là thành viên của tổ chức, không hợp tác theo quy định của tổ chức.
(12) Không mang quốc tịch và do vậy là tàu không có quốc gia chủ quyền, theo luật quốc tế.
>> Xem thêm: Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam 6 Tháng Đầu Năm 2025
Khai thác IUU không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật mà còn kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng về kinh tế, môi trường và uy tín quốc gia. Để bảo vệ nguồn lợi thủy sản, giữ vững sinh kế cho ngư dân và duy trì thị trường xuất khẩu bền vững, việc tuân thủ nghiêm túc các quy định chống khai thác IUU là trách nhiệm của mỗi ngư dân cũng như toàn ngành thủy sản. Chỉ khi cùng nhau hành động đúng luật, chúng ta mới có thể hướng tới một nghề cá bền vững, có trách nhiệm và hội nhập quốc tế.
CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI
Bài viết liên quan
Kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng phát triển bền vững, các doanh nghiệp không còn chỉ được đánh giá qua doanh thu hay lợi nhuận. Thay vào đó, khả năng quản trị rủi ro, trách nhiệm xã hội và cam kết với môi trường ngày càng trở thành thước đo […]
Trong nuôi tôm thương phẩm, chất lượng con giống luôn là yếu tố quyết định đến hiệu quả của cả vụ nuôi. Dù người nuôi đầu tư ao nuôi hiện đại, quản lý môi trường tốt hay sử dụng thức ăn cao cấp, nhưng nếu lựa chọn sai con giống thì nguy cơ thất bại […]
Nhu cầu điện năng ngày càng tăng và áp lực chuyển dịch sang các nguồn năng lượng sạch trở nên cấp thiết, trang trại năng lượng mặt trời đang nổi lên như một mô hình đầu tư chiến lược tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Đây không chỉ là giải pháp đáp […]
Hiện nay, nuôi trồng thủy sản bền vững không còn là lựa chọn mà đã trở thành định hướng bắt buộc đối với ngành thủy sản Việt Nam. Đây là con đường giúp duy trì tăng trưởng dài hạn, đảm bảo an ninh thực phẩm, bảo vệ môi trường và nâng cao sức cạnh tranh […]
Nhu cầu tiêu thụ điện năng ngày càng gia tăng và áp lực giảm phát thải carbon trở thành mục tiêu toàn cầu, việc tìm hiểu về các nguồn năng lượng tái tạo đang trở thành chủ đề được quan tâm mạnh mẽ tại Việt Nam. Không chỉ là xu hướng phát triển bền vững, […]
Ngành thủy sản đang từng bước phục hồi, giá tôm nguyên liệu lại ghi nhận diễn biến trái chiều so với chi phí đầu vào, tạo ra áp lực đáng kể cho toàn chuỗi giá trị. Từ cuối tháng 3 đến đầu tháng 4/2026, nhiều doanh nghiệp thức ăn thủy sản đồng loạt tăng giá […]
Hiện nay, chuyển dịch năng lượng toàn cầu hướng đang tới các nguồn năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi đang trở thành một trong những lĩnh vực thu hút đầu tư mạnh mẽ. Tuy nhiên, trước khi triển khai bất kỳ dự án nào, lắp đặt thiết bị đo gió để khảo sát […]
Ngành thủy sản đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng hiện đại và bền vững, kỹ thuật nuôi tôm công nghệ cao trở thành giải pháp then chốt giúp nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Không chỉ dừng lại ở việc cải tiến quy trình […]
Biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp và áp lực đảm bảo an ninh lương thực gia tăng, phát triển nông nghiệp thông minh đang trở thành xu hướng tất yếu trên toàn cầu. Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang ứng dụng công nghệ cao không chỉ […]
Thị trường ngành tôm toàn cầu đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ, được thúc đẩy bởi nhu cầu tiêu dùng ngày càng gia tăng và sự thay đổi trong thói quen ăn uống theo hướng lành mạnh. Trong bối cảnh đó, việc phân tích chi tiết các phân khúc thị trường không […]
Năng lượng sạch ngày càng đa dạng và được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực của đời sống và sản xuất. Mỗi loại năng lượng đều có đặc điểm riêng, phù hợp với từng điều kiện tự nhiên và nhu cầu sử dụng khác nhau, từ quy mô hộ gia đình đến công […]
Trong xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu và cam kết giảm phát thải carbon, điện gió ngoài khơi đang nổi lên như một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống năng lượng sạch. Với lợi thế đường bờ biển dài và điều kiện gió thuận lợi, Việt Nam được đánh giá […]
