Hiện nay, nuôi trồng thủy sản bền vững không còn là lựa chọn mà đã trở thành định hướng bắt buộc đối với ngành thủy sản Việt Nam. Đây là con đường giúp duy trì tăng trưởng dài hạn, đảm bảo an ninh thực phẩm, bảo vệ môi trường và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm thủy sản trên toàn cầu.
Việt Nam hiện là một trong những quốc gia xuất khẩu thủy sản hàng đầu thế giới, với các sản phẩm chủ lực như tôm, cá tra, cá ngừ. Tuy nhiên, để giữ vững vị thế này, ngành thủy sản cần chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình sản xuất truyền thống sang mô hình phát triển bền vững, dựa trên công nghệ, quy hoạch khoa học và quản trị chuỗi giá trị hiệu quả.
Về giống, cần tập trung nghiên cứu và sản xuất giống thủy sản sạch bệnh, có tốc độ tăng trưởng cao, khả năng thích nghi tốt với môi trường biến đổi. Đặc biệt, Việt Nam cần ưu tiên chọn tạo giống tôm thẻ chân trắng và tôm sú – hai đối tượng nuôi chủ lực nhưng hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu hoặc khai thác tự nhiên. Theo thực tế, tới 84,8% tôm thẻ chân trắng bố mẹ vẫn phải nhập khẩu, trong khi 83% tôm sú bố mẹ đến từ nguồn tự nhiên.
Để đảm bảo chất lượng đầu vào, việc phát triển các trại sản xuất giống quy mô lớn là cần thiết, hướng đến mục tiêu 100% giống tôm và cá tra được kiểm dịch trước khi đưa vào nuôi.
Về thức ăn, xu hướng mới là giảm phụ thuộc vào bột cá và nguồn cá tạp, thay bằng các nguyên liệu bền vững như protein từ tảo hoặc côn trùng. Đây không chỉ là giải pháp giảm chi phí mà còn góp phần cắt giảm dấu chân carbon, phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế về sản xuất xanh.
Để đạt mục tiêu nuôi trồng thủy sản bền vững, việc quy hoạch lại vùng nuôi là bước đi chiến lược.
Sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết đang khiến hiệu quả đầu tư thấp và khó kiểm soát môi trường. Do đó, cần tổ chức lại sản xuất theo quy mô lớn, có sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng cấp – thoát nước, xử lý chất thải và hệ thống kiểm soát môi trường. Các khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trong thủy sản cần được phát triển mạnh, tạo điều kiện cho doanh nghiệp và hộ nuôi tiếp cận công nghệ tiên tiến.
Song song đó, Việt Nam cần đẩy mạnh nuôi biển hiện đại. Mục tiêu đến năm 2030 là xây dựng các khu nuôi biển công nghiệp tại các tỉnh ven biển có điều kiện phù hợp, đạt diện tích 300.000 ha với sản lượng 1,45 triệu tấn.
Bên cạnh mô hình công nghiệp, các mô hình nuôi sinh thái và hữu cơ như tôm – lúa, tôm – rừng ngập mặn cũng cần được mở rộng. Đây là hướng đi vừa bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên, vừa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng xanh trên thế giới.
Trước hết, cần áp dụng các phương pháp giảm thiểu tác động môi trường như hệ thống tuần hoàn nước (RAS), công nghệ Biofloc để tái sử dụng nước và hạn chế xả thải. Các biện pháp an toàn sinh học phải được tăng cường nhằm kiểm soát dịch bệnh, giảm phụ thuộc vào kháng sinh và hóa chất. Đây là điều kiện tiên quyết để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như ASC, BAP và GlobalGAP.
Tiếp theo, công nghệ tự động hóa cần được tích hợp vào toàn bộ quy trình sản xuất:
Những giải pháp này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn giảm chi phí, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và hạn chế thiệt hại do dịch bệnh.
>> Xem thêm: Ứng Dụng Công Nghệ Cao Trong Chuyển Đổi Ngành Tôm Việt Nam
Cần đẩy mạnh chế biến sâu, tập trung vào các dòng sản phẩm tiện lợi như: Ready-to-Cook (sẵn sàng để nấu); Ready-to-Eat (sẵn sàng để ăn). Ví dụ như tôm hấp, cá tra tẩm gia vị, cá ngừ đóng hộp.
Đây là xu hướng tiêu dùng hiện đại, giúp doanh nghiệp thâm nhập sâu hơn vào chuỗi bán lẻ quốc tế, đồng thời nâng giá trị xuất khẩu trên mỗi đơn vị sản phẩm.
Ngành thủy sản cần tối ưu hóa tài nguyên bằng cách tái sử dụng phụ phẩm và giảm thiểu chất thải. Các phụ phẩm như đầu, xương, da cá hay vỏ tôm có thể được chế biến thành chitin, collagen, gelatin, dầu cá – những sản phẩm có giá trị kinh tế cao. Nguyên tắc “tối ưu hóa đầu vào và tối đa hóa đầu ra” sẽ giúp gia tăng giá trị chuỗi sản xuất thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm thô.
Bên cạnh đó, việc mở rộng diện tích đạt chứng nhận quốc tế như ASC, BAP, GlobalGAP là yêu cầu bắt buộc nếu muốn thâm nhập sâu vào các thị trường khó tính như EU, Mỹ, Nhật Bản. Chứng nhận không chỉ là “giấy thông hành” cho xuất khẩu mà còn nâng cao uy tín thương hiệu quốc gia cho sản phẩm thủy sản Việt Nam.
Việt Nam cần xây dựng thương hiệu quốc gia mạnh cho các sản phẩm chủ lực, chẳng hạn như “Cá tra Việt Nam”, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp đăng ký bảo hộ thương hiệu tại nước ngoài. Việc đo lường dấu chân carbon và cấp Nhãn Carbon cho sản phẩm xuất khẩu cũng là xu hướng tất yếu, giúp hàng thủy sản Việt Nam đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về phát triển xanh.
Bên cạnh việc củng cố thị trường truyền thống như Mỹ, EU, Nhật Bản và Trung Quốc, cần mở rộng sang các thị trường mới tiềm năng. Song song đó, thị trường nội địa cần được xem là dư địa chiến lược để giảm phụ thuộc vào xuất khẩu.
Về quản lý, cần ứng dụng công nghệ số để giám sát chuỗi cung ứng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về thủy sản và triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử từ trang trại đến bàn ăn. Đây là yếu tố quan trọng để minh bạch hóa thông tin và tăng niềm tin của người tiêu dùng.
>> Xem thêm: Nâng Cao Năng Suất Với Công Nghệ Nuôi Tôm Hiện Đại
Nuôi trồng thủy sản bền vững là hướng đi tất yếu để ngành thủy sản Việt Nam phát triển lâu dài trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu và yêu cầu môi trường ngày càng cao. Chỉ khi xây dựng được chuỗi giá trị bền vững, minh bạch và hiệu quả, thủy sản Việt Nam mới có thể giữ vững vị thế trên bản đồ xuất khẩu thế giới, đồng thời tạo ra giá trị kinh tế – xã hội – môi trường hài hòa cho tương lai.
CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI
Bài viết liên quan
[English caption below] Nhằm mang đến góc nhìn toàn diện về công nghệ #đo_quang_hợp hiện đại trong nghiên cứu nông nghiệp, sinh thái và môi trường, LASI tổ chức chuỗi Seminar với nhiều nội dung chuyên sâu, tạo cơ hội để các nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu viên và doanh nghiệp cùng trao […]
Mỗi thị trường nhập khẩu đều xây dựng những quy định riêng nhằm đảm bảo chất lượng, an toàn thực phẩm và tính bền vững của sản phẩm nông nghiệp. Do đó, để đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu nông sản, doanh nghiệp không chỉ cần nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn phải […]
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, tiêu chuẩn xuất khẩu nông sản không chỉ là điều kiện để hàng hóa được phép lưu thông tại các thị trường nước ngoài mà còn là thước đo về chất lượng, an toàn thực phẩm và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đối với […]
Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero), điện gió đang trở thành một trong những nguồn năng lượng tái tạo quan trọng tại Việt Nam. Tuy nhiên, để một dự án điện gió đạt hiệu quả kinh tế và vận hành ổn định, bước đầu […]
Biến đổi khí hậu trong nông nghiệp đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với ngành sản xuất nông nghiệp trên toàn cầu. Tại Việt Nam, sự gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, bão, lũ lụt, xâm nhập mặn và nắng nóng kéo dài […]
Canh tác lúa bền vững đang trở thành xu hướng tất yếu trong bối cảnh biến đổi khí hậu, tài nguyên thiên nhiên suy giảm và nhu cầu lương thực ngày càng gia tăng. Việc ứng dụng các giải pháp canh tác hiện đại không chỉ giúp nâng cao năng suất, chất lượng hạt gạo […]
Nuôi biển đang trở thành một trong những lĩnh vực có tốc độ phát triển nhanh của ngành thủy sản nhờ nhu cầu tiêu thụ thủy sản chất lượng cao ngày càng tăng và xu hướng chuyển dịch từ khai thác sang nuôi trồng bền vững. Cùng với sự phát triển đó, các trang trại […]
Nuôi biển đang trở thành một trong những lĩnh vực trọng điểm của ngành thủy sản Việt Nam. Theo Chiến lược phát triển thủy sản Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, nuôi biển được định hướng phát triển theo hướng công nghiệp, ứng dụng công nghệ cao và mở rộng ra […]
Biến đổi khí hậu đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất của toàn cầu, trong đó phát thải khí nhà kính từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp là một trong những nguồn phát thải quan trọng cần được kiểm soát. Tại Việt Nam, nông nghiệp vừa là ngành kinh tế […]
Nông nghiệp là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của Việt Nam, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và kim ngạch xuất khẩu. Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2024, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đạt trên 62 tỷ […]
Trong nuôi trồng thủy sản hiện đại, chất lượng nước là yếu tố quyết định đến tốc độ sinh trưởng, tỷ lệ sống và năng suất của vật nuôi. Trong đó, tảo và phiêu sinh động vật đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng hệ sinh thái ao nuôi, đồng thời […]
Ngành thủy sản toàn cầu hướng đến phát triển bền vững và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero), truy xuất nguồn gốc carbon ao nuôi đang trở thành xu hướng tất yếu, đặc biệt đối với ngành nuôi tôm. Không chỉ dừng lại ở việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm, doanh […]
