Biến đổi khí hậu đang tạo ra những thách thức ngày càng lớn đối với ngành nông nghiệp. Trong đó, sản xuất lúa gạo vừa chịu tác động trực tiếp của thời tiết cực đoan, vừa là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính đáng kể, đặc biệt là khí methane (CH₄) phát sinh từ ruộng lúa ngập nước. Chính vì vậy, lúa phát thải thấp đang trở thành định hướng quan trọng trong chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững tại Việt Nam. Không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính, mô hình này còn giúp nông dân tiết kiệm chi phí sản xuất, sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn và nâng cao giá trị hạt gạo trên thị trường.
Vậy lúa phát thải thấp là gì, mang lại những lợi ích gì và đâu là các phương pháp canh tác hiệu quả? Hãy cùng LASI tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
Lúa phát thải thấp là mô hình canh tác lúa ứng dụng các kỹ thuật và công nghệ tiên tiến nhằm giảm lượng khí nhà kính phát sinh trong quá trình sản xuất, đặc biệt là khí methane (CH₄) và nitrous oxide (N₂O). Bên cạnh mục tiêu bảo vệ môi trường, phương pháp này còn giúp tiết kiệm nước tưới, tối ưu lượng phân bón, giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng suất, chất lượng hạt gạo.
Khác với phương thức canh tác truyền thống, lúa phát thải thấp tập trung vào việc quản lý đồng ruộng một cách khoa học. Đây được xem là hướng đi quan trọng giúp ngành lúa gạo Việt Nam phát triển bền vững, nâng cao giá trị nông sản và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.
Để giảm phát thải khí nhà kính nhưng vẫn duy trì năng suất và hiệu quả kinh tế, mô hình lúa phát thải thấp áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật trong suốt quá trình canh tác. Dưới đây là những phương pháp đang được khuyến khích triển khai tại Việt Nam, đặc biệt trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
Quản lý nước theo phương pháp AWD (Alternate Wetting and Drying) được xem là giải pháp quan trọng nhất trong canh tác lúa phát thải thấp. Thay vì duy trì mực nước ngập liên tục trong suốt vụ lúa, ruộng sẽ được để khô trong một khoảng thời gian nhất định trước khi tưới trở lại theo đúng ngưỡng kỹ thuật.
Việc luân phiên giữa trạng thái ngập và khô giúp giảm môi trường yếm khí trong đất – điều kiện thuận lợi để vi sinh vật tạo ra khí methane (CH₄). Nhờ đó, lượng khí CH₄ phát sinh từ ruộng lúa có thể giảm đáng kể, trong nhiều trường hợp đạt trên 50% so với phương pháp tưới ngập truyền thống.
Bên cạnh hiệu quả giảm phát thải, AWD còn giúp tiết kiệm khoảng 20-30% lượng nước tưới, giảm chi phí bơm nước, hạn chế đổ ngã và tạo điều kiện để bộ rễ phát triển khỏe hơn. Hiện nay, phương pháp này đang được khuyến khích áp dụng rộng rãi tại nhiều vùng sản xuất lúa trọng điểm.
Quản lý nước theo phương pháp AWD (Alternate Wetting and Drying) được xem là giải pháp quan trọng nhất trong canh tác lúa phát thải thấp
Phân bón là yếu tố quyết định năng suất cây trồng, nhưng nếu sử dụng không đúng kỹ thuật sẽ làm gia tăng phát thải khí Nitrous Oxide (N₂O) – loại khí nhà kính có khả năng gây nóng lên toàn cầu mạnh hơn CO₂ rất nhiều lần.
Để hạn chế phát thải, người sản xuất cần tuân thủ nguyên tắc “4 đúng” gồm: đúng loại phân, đúng liều lượng, đúng thời điểm và đúng vị trí bón. Đồng thời, nên căn cứ vào tình trạng đất, nhu cầu dinh dưỡng của cây và từng giai đoạn sinh trưởng để điều chỉnh lượng phân phù hợp. Việc quản lý phân bón khoa học không chỉ giảm thất thoát dinh dưỡng ra môi trường mà còn giúp cây hấp thu hiệu quả hơn, tiết kiệm chi phí vật tư và nâng cao năng suất, chất lượng hạt lúa.
Sau mỗi vụ mùa, lượng rơm rạ còn lại trên đồng ruộng rất lớn. Nếu đốt trực tiếp ngoài đồng sẽ phát sinh nhiều khí nhà kính, bụi mịn và các chất gây ô nhiễm không khí, đồng thời làm mất đi nguồn hữu cơ quý giá của đất.
Trong mô hình lúa phát thải thấp, rơm rạ được khuyến khích thu gom để tái sử dụng hoặc xử lý đúng kỹ thuật như ủ làm phân hữu cơ, sản xuất nấm, thức ăn chăn nuôi hoặc vùi xuống đất kết hợp chế phẩm vi sinh để thúc đẩy quá trình phân hủy. Cách làm này vừa giảm ô nhiễm môi trường, vừa cải thiện độ phì nhiêu của đất, tăng hàm lượng chất hữu cơ và giảm nhu cầu sử dụng phân bón hóa học trong các vụ tiếp theo.
Các giống lúa ngắn ngày, chất lượng cao có thời gian sinh trưởng ngắn hơn, giúp giảm thời gian ruộng bị ngập nước, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó, áp dụng phương pháp sạ thưa hoặc gieo sạ bằng máy giúp giảm lượng giống sử dụng, tạo khoảng cách hợp lý giữa các cây, hạn chế sâu bệnh và giảm chi phí sản xuất.
Ngoài ra, việc ứng dụng các công nghệ như cảm biến mực nước, hệ thống IoT, thiết bị quan trắc đồng ruộng và phần mềm quản lý canh tác còn giúp nông dân theo dõi điều kiện sản xuất theo thời gian thực, tối ưu việc tưới tiêu, bón phân và xây dựng dữ liệu phục vụ kiểm kê phát thải cũng như truy xuất nguồn gốc. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển nền nông nghiệp thông minh, đáp ứng yêu cầu của các chương trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp trong tương lai.
Giống lúa ngắn ngày, chất lượng cao có thời gian sinh trưởng ngắn hơn
Lúa phát thải thấp không chỉ là xu hướng tất yếu của nền nông nghiệp hiện đại mà còn là giải pháp quan trọng giúp Việt Nam thực hiện các cam kết về giảm phát thải khí nhà kính và phát triển nông nghiệp xanh. Trong tương lai, khi yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, kiểm kê phát thải và tín chỉ carbon ngày càng trở nên phổ biến, việc chuyển đổi sang mô hình lúa phát thải thấp sẽ không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp ngành lúa gạo Việt Nam nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.
CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI
Bài viết liên quan
Trong các nhà máy điện mặt trời, hiệu suất của tấm pin không chỉ phụ thuộc vào cường độ bức xạ mặt trời hay chất lượng thiết bị mà còn chịu ảnh hưởng lớn bởi tình trạng bụi bẩn bám trên bề mặt mô-đun PV. Chỉ một lớp bụi mỏng do cát, phấn hoa, khói […]
Ngành nuôi tôm đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ với sự hỗ trợ của các công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI). Thực tế cho thấy, quá trình đo kích thước, ước tính trọng lượng, đếm tôm giống hay phát hiện dấu hiệu bệnh thường tiêu tốn nhiều thời gian, phụ […]
Nuôi tôm đang là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của Việt Nam, đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu thủy sản. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển về quy mô, hoạt động nuôi tôm cũng tạo ra nhiều tác động đến môi trường, đặc biệt là phát thải khí nhà […]
Nuôi trồng thủy sản đang đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, góp phần đưa nước ta trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu thủy sản hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội tăng trưởng, ngành cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như biến […]
Chi phí sản xuất nông nghiệp ngày càng tăng, nguồn nước tưới ngày càng khan hiếm và yêu cầu về chất lượng nông sản ngày càng cao, nhiều nhà vườn đang chuyển sang các giải pháp tưới hiện đại nhằm tối ưu hiệu quả canh tác. Trong số đó, tưới nhỏ giọt cây ăn trái […]
Trong những năm gần đây, xu hướng phát triển bền vững và giảm phát thải khí nhà kính đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong thương mại quốc tế. Đặc biệt, Liên minh châu Âu (EU) đã triển khai cơ chế CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) nhằm kiểm soát lượng phát thải carbon của […]
Các quốc gia hiện nay đang đẩy mạnh mục tiêu trung hòa carbon và phát triển kinh tế xanh, các quy định liên quan đến phát thải khí nhà kính ngày càng trở nên chặt chẽ. Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu vào thị trường châu Âu, CBAM đang là một trong những chính […]
Ngành năng lượng tái tạo phát triển mạnh mẽ, việc đánh giá chính xác tiềm năng gió là bước đầu tiên quyết định sự thành công của một dự án điện gió. Trước đây, các chủ đầu tư thường phải xây dựng cột đo gió cao từ 80 – 150 m để thu thập dữ […]
Nước là yếu tố quyết định năng suất và chất lượng cây trồng. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu, hạn hán kéo dài và nguồn nước tưới ngày càng khan hiếm đang đặt ra nhiều thách thức cho ngành nông nghiệp. Vì vậy, tiết kiệm nước không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà […]
Nông nghiệp đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ số, biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nông sản. Các phương pháp canh tác truyền thống dựa nhiều vào kinh nghiệm đang dần bộc lộ những hạn chế về năng suất, […]
Chuyển dịch năng lượng toàn cầu và mục tiêu phát triển năng lượng tái tạo ngày càng được đẩy mạnh, điện gió đang trở thành một trong những nguồn năng lượng chiến lược tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, sự thành công của một dự án điện gió không chỉ […]
Trước khi một dự án điện gió được đầu tư xây dựng, việc đánh giá chính xác tiềm năng gió tại khu vực dự kiến triển khai là yêu cầu bắt buộc. Đây là cơ sở quan trọng để tính toán sản lượng điện, lựa chọn công nghệ phù hợp và đánh giá hiệu quả […]
