Biến đổi khí hậu đang tạo ra những thách thức ngày càng lớn đối với ngành nông nghiệp. Trong đó, sản xuất lúa gạo vừa chịu tác động trực tiếp của thời tiết cực đoan, vừa là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính đáng kể, đặc biệt là khí methane (CH₄) phát sinh từ ruộng lúa ngập nước. Chính vì vậy, lúa phát thải thấp đang trở thành định hướng quan trọng trong chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững tại Việt Nam. Không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính, mô hình này còn giúp nông dân tiết kiệm chi phí sản xuất, sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn và nâng cao giá trị hạt gạo trên thị trường.
Vậy lúa phát thải thấp là gì, mang lại những lợi ích gì và đâu là các phương pháp canh tác hiệu quả? Hãy cùng LASI tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
Lúa phát thải thấp là mô hình canh tác lúa ứng dụng các kỹ thuật và công nghệ tiên tiến nhằm giảm lượng khí nhà kính phát sinh trong quá trình sản xuất, đặc biệt là khí methane (CH₄) và nitrous oxide (N₂O). Bên cạnh mục tiêu bảo vệ môi trường, phương pháp này còn giúp tiết kiệm nước tưới, tối ưu lượng phân bón, giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng suất, chất lượng hạt gạo.
Khác với phương thức canh tác truyền thống, lúa phát thải thấp tập trung vào việc quản lý đồng ruộng một cách khoa học. Đây được xem là hướng đi quan trọng giúp ngành lúa gạo Việt Nam phát triển bền vững, nâng cao giá trị nông sản và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.
Để giảm phát thải khí nhà kính nhưng vẫn duy trì năng suất và hiệu quả kinh tế, mô hình lúa phát thải thấp áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật trong suốt quá trình canh tác. Dưới đây là những phương pháp đang được khuyến khích triển khai tại Việt Nam, đặc biệt trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
Quản lý nước theo phương pháp AWD (Alternate Wetting and Drying) được xem là giải pháp quan trọng nhất trong canh tác lúa phát thải thấp. Thay vì duy trì mực nước ngập liên tục trong suốt vụ lúa, ruộng sẽ được để khô trong một khoảng thời gian nhất định trước khi tưới trở lại theo đúng ngưỡng kỹ thuật.
Việc luân phiên giữa trạng thái ngập và khô giúp giảm môi trường yếm khí trong đất – điều kiện thuận lợi để vi sinh vật tạo ra khí methane (CH₄). Nhờ đó, lượng khí CH₄ phát sinh từ ruộng lúa có thể giảm đáng kể, trong nhiều trường hợp đạt trên 50% so với phương pháp tưới ngập truyền thống.
Bên cạnh hiệu quả giảm phát thải, AWD còn giúp tiết kiệm khoảng 20-30% lượng nước tưới, giảm chi phí bơm nước, hạn chế đổ ngã và tạo điều kiện để bộ rễ phát triển khỏe hơn. Hiện nay, phương pháp này đang được khuyến khích áp dụng rộng rãi tại nhiều vùng sản xuất lúa trọng điểm.
Quản lý nước theo phương pháp AWD (Alternate Wetting and Drying) được xem là giải pháp quan trọng nhất trong canh tác lúa phát thải thấp
Phân bón là yếu tố quyết định năng suất cây trồng, nhưng nếu sử dụng không đúng kỹ thuật sẽ làm gia tăng phát thải khí Nitrous Oxide (N₂O) – loại khí nhà kính có khả năng gây nóng lên toàn cầu mạnh hơn CO₂ rất nhiều lần.
Để hạn chế phát thải, người sản xuất cần tuân thủ nguyên tắc “4 đúng” gồm: đúng loại phân, đúng liều lượng, đúng thời điểm và đúng vị trí bón. Đồng thời, nên căn cứ vào tình trạng đất, nhu cầu dinh dưỡng của cây và từng giai đoạn sinh trưởng để điều chỉnh lượng phân phù hợp. Việc quản lý phân bón khoa học không chỉ giảm thất thoát dinh dưỡng ra môi trường mà còn giúp cây hấp thu hiệu quả hơn, tiết kiệm chi phí vật tư và nâng cao năng suất, chất lượng hạt lúa.
Sau mỗi vụ mùa, lượng rơm rạ còn lại trên đồng ruộng rất lớn. Nếu đốt trực tiếp ngoài đồng sẽ phát sinh nhiều khí nhà kính, bụi mịn và các chất gây ô nhiễm không khí, đồng thời làm mất đi nguồn hữu cơ quý giá của đất.
Trong mô hình lúa phát thải thấp, rơm rạ được khuyến khích thu gom để tái sử dụng hoặc xử lý đúng kỹ thuật như ủ làm phân hữu cơ, sản xuất nấm, thức ăn chăn nuôi hoặc vùi xuống đất kết hợp chế phẩm vi sinh để thúc đẩy quá trình phân hủy. Cách làm này vừa giảm ô nhiễm môi trường, vừa cải thiện độ phì nhiêu của đất, tăng hàm lượng chất hữu cơ và giảm nhu cầu sử dụng phân bón hóa học trong các vụ tiếp theo.
Các giống lúa ngắn ngày, chất lượng cao có thời gian sinh trưởng ngắn hơn, giúp giảm thời gian ruộng bị ngập nước, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó, áp dụng phương pháp sạ thưa hoặc gieo sạ bằng máy giúp giảm lượng giống sử dụng, tạo khoảng cách hợp lý giữa các cây, hạn chế sâu bệnh và giảm chi phí sản xuất.
Ngoài ra, việc ứng dụng các công nghệ như cảm biến mực nước, hệ thống IoT, thiết bị quan trắc đồng ruộng và phần mềm quản lý canh tác còn giúp nông dân theo dõi điều kiện sản xuất theo thời gian thực, tối ưu việc tưới tiêu, bón phân và xây dựng dữ liệu phục vụ kiểm kê phát thải cũng như truy xuất nguồn gốc. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển nền nông nghiệp thông minh, đáp ứng yêu cầu của các chương trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp trong tương lai.
Giống lúa ngắn ngày, chất lượng cao có thời gian sinh trưởng ngắn hơn
Lúa phát thải thấp không chỉ là xu hướng tất yếu của nền nông nghiệp hiện đại mà còn là giải pháp quan trọng giúp Việt Nam thực hiện các cam kết về giảm phát thải khí nhà kính và phát triển nông nghiệp xanh. Trong tương lai, khi yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, kiểm kê phát thải và tín chỉ carbon ngày càng trở nên phổ biến, việc chuyển đổi sang mô hình lúa phát thải thấp sẽ không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp ngành lúa gạo Việt Nam nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.
CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI
Bài viết liên quan
Nuôi biển đang trở thành một trong những lĩnh vực có tốc độ phát triển nhanh của ngành thủy sản nhờ nhu cầu tiêu thụ thủy sản chất lượng cao ngày càng tăng và xu hướng chuyển dịch từ khai thác sang nuôi trồng bền vững. Cùng với sự phát triển đó, các trang trại […]
Nuôi biển đang trở thành một trong những lĩnh vực trọng điểm của ngành thủy sản Việt Nam. Theo Chiến lược phát triển thủy sản Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, nuôi biển được định hướng phát triển theo hướng công nghiệp, ứng dụng công nghệ cao và mở rộng ra […]
Biến đổi khí hậu đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất của toàn cầu, trong đó phát thải khí nhà kính từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp là một trong những nguồn phát thải quan trọng cần được kiểm soát. Tại Việt Nam, nông nghiệp vừa là ngành kinh tế […]
Nông nghiệp là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của Việt Nam, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và kim ngạch xuất khẩu. Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2024, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đạt trên 62 tỷ […]
Trong nuôi trồng thủy sản hiện đại, chất lượng nước là yếu tố quyết định đến tốc độ sinh trưởng, tỷ lệ sống và năng suất của vật nuôi. Trong đó, tảo và phiêu sinh động vật đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng hệ sinh thái ao nuôi, đồng thời […]
Ngành thủy sản toàn cầu hướng đến phát triển bền vững và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero), truy xuất nguồn gốc carbon ao nuôi đang trở thành xu hướng tất yếu, đặc biệt đối với ngành nuôi tôm. Không chỉ dừng lại ở việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm, doanh […]
Lũ quét là một trong những loại hình thiên tai nguy hiểm nhất tại Việt Nam, đặc biệt ở các tỉnh miền núi, trung du và khu vực ven sông suối. Đặc điểm của lũ quét là xuất hiện đột ngột, tốc độ dòng chảy lớn và thời gian hình thành rất ngắn, khiến người […]
Biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, nhiệt độ tăng cao, thời tiết khô hạn kéo dài cùng các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện với tần suất lớn hơn, nguy cơ cháy rừng đang trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng đối với nhiều quốc gia, trong […]
Hiện nay, các quy định về bảo vệ môi trường ngày càng được siết chặt, việc giám sát chất lượng nước thải không chỉ là yêu cầu bắt buộc đối với nhiều doanh nghiệp mà còn là giải pháp quan trọng để kiểm soát ô nhiễm và phát triển bền vững. Thay vì thực hiện […]
Nguồn nước mặt như sông, hồ, kênh, rạch và hồ chứa đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp cũng như duy trì hệ sinh thái tự nhiên. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa, phát triển công nghiệp và biến đổi khí hậu đang khiến […]
Ngành thủy sản đang đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu hàng chục tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, với sự tăng trưởng đó là áp lực ngày càng lớn về giảm phát thải khí nhà kính và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường của […]
Trong các dự án điện gió, chất lượng dữ liệu gió quyết định trực tiếp đến hiệu quả đầu tư và khả năng khai thác của toàn bộ nhà máy. Trước khi lựa chọn vị trí xây dựng, chủ đầu tư cần thu thập đầy đủ các thông số như tốc độ gió, hướng gió, […]
