Trong những thập kỷ gần đây, xả thải trên biển từ hoạt động hàng hải, công nghiệp ven biển và khai thác tài nguyên biển đã trở thành vấn đề môi trường toàn cầu. Lượng chất thải phát sinh ngày càng lớn trong khi khả năng tự làm sạch của đại dương có giới hạn, khiến các hệ sinh thái biển ngày càng tổn thương. Đối với ngành giao thông hàng hải, việc kiểm soát và quản lý xả thải không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp lý mà còn là thách thức liên quan tới công nghệ quan trắc, năng lực thực thi và sự phối hợp liên ngành. Trong bài viết này, LASI sẽ phân tích toàn diện những thách thức lớn nhất trong công tác quản lý xả thải trên biển hiện nay.
Xả thải trên biển bao gồm nước dằn, dầu, hóa chất, nước thải sinh hoạt, rác thải nhựa, kim loại nặng và nhiều hợp chất hữu cơ khó phân hủy. Các nguồn xả thải chủ yếu:
Mặc dù đã có các công ước quốc tế và các quy định về IMO, việc quản lý thực tế lại vô cùng phức tạp do:
Điều này dẫn đến thực trạng xả thải trên biển vẫn diễn ra không kiểm soát ở nhiều vùng biển châu Á, trong đó có Việt Nam.
Một trong những thách thức lớn nhất của quản lý môi trường biển là phân biệt đâu là nguồn thải từ tàu, đâu là nguồn thải từ lục địa, hay từ các giàn khoan. Đại dương là môi trường mở, dòng chảy mạnh, dẫn đến:
Ngay cả với phương pháp phân tích đồng vị hay mô hình lan truyền (dispersion model), việc định lượng chính xác vẫn có sai số lớn.
Sự cố tràn dầu trên biển
Đại dương có diện tích rộng lớn, trong khi hệ thống quan trắc hiện nay chủ yếu gồm:
Các hệ thống này không đủ bao phủ, dẫn đến thiếu dữ liệu thời gian thực. Hậu quả:
Dòng chảy hàng hải ngày càng dày đặc, nhưng việc giám sát hành vi xả thải của tàu còn hạn chế do:
Điều này tạo ra “vùng mờ” trong quản lý giao thông hàng hải và môi trường biển.
>> Xem thêm: Tầm Quan Trọng Của Duy Trì Khoảng Cách Tàu Cập Cảng
Mặc dù còn nhiều thách thức, vẫn có các giải pháp hiệu quả để nâng cao năng lực quản lý:
Việc triển khai hệ thống quan trắc hiện đại đóng vai trò then chốt trong giám sát và kiểm soát hành vi xả thải trên biển. Thông qua ảnh vệ tinh, radar biển và cảm biến chất lượng nước, hệ thống có thể tự động cảnh báo khi phát hiện vệt dầu, giúp rút ngắn thời gian phát hiện và hạn chế lan rộng ô nhiễm.
Dữ liệu thu thập được đồng bộ với AIS cho phép tái dựng hành vi của tàu vi phạm, xác định thời điểm và vị trí nghi vấn xả thải dựa trên hướng đi, tốc độ và trạng thái thiết bị nhận dạng của tàu. Cuối cùng, các mô hình thủy động lực giúp ước tính khối lượng và mức độ lan truyền của dầu hoặc chất thải, hỗ trợ cơ quan chức năng lên phương án ứng phó và đánh giá thiệt hại chính xác hơn.
Để kiểm soát hiệu quả hành vi xả thải trên biển, cần tăng cường năng lực thực thi bằng cách tăng tần suất tuần tra tại các tuyến hàng hải trọng điểm nhằm phát hiện sớm và răn đe tàu vi phạm. Đồng thời, phối hợp liên ngành giữa Cảng vụ, Cảnh sát biển, Biên phòng và cơ quan môi trường giúp thống nhất quy trình kiểm tra và xử lý.
Bên cạnh đó, việc kết nối dữ liệu thời gian thực bao gồm AIS, radar bờ, camera cầu cảng và kết quả quan trắc môi trường cho phép các đơn vị liên quan chia sẻ cảnh báo tức thời và ra quyết định nhanh hơn. Cuối cùng, cần áp dụng xử phạt nghiêm với tàu nước ngoài, đặc biệt trong các vụ xả dầu, xả nước dằn trái phép, nhằm tạo tính răn đe và khẳng định cam kết bảo vệ môi trường biển.
Việc phát triển hệ thống tiếp nhận chất thải tại cảng là giải pháp cốt lõi giúp giảm thiểu tình trạng tàu phải xả thải trực tiếp ra biển. Để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của đội tàu, các cảng cần nâng cấp hạ tầng tiếp nhận nước dằn, bảo đảm khả năng thu gom và xử lý theo đúng tiêu chuẩn. Đồng thời, cần tăng công suất xử lý dầu cặn và chất thải lẫn dầu, giúp rút ngắn thời gian xử lý và tránh tình trạng ùn tắc tàu chờ xả thải.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng thiết bị đo lưu lượng xả thải tự động sẽ tăng tính minh bạch, hỗ trợ kiểm soát chính xác lượng chất thải được tiếp nhận và nâng cao hiệu quả giám sát tại cảng.
Xây dựng văn hóa “không xả thải xuống biển” là nhiệm vụ dài hạn đòi hỏi sự tham gia chủ động của doanh nghiệp vận tải biển. Trước hết, cần tăng cường tập huấn thuyền viên về quy định môi trường, quy trình xử lý chất thải và kỹ năng ứng phó sự cố để nâng cao ý thức và năng lực thực thi trên tàu. Đồng thời, doanh nghiệp được khuyến khích tham gia các chứng nhận xanh cho tàu, thể hiện cam kết giảm thiểu tác động môi trường và nâng cao uy tín trong chuỗi vận tải quốc tế. Cuối cùng, việc công khai danh sách các tàu bị xử phạt vì hành vi xả thải sẽ tạo hiệu ứng răn đe mạnh mẽ, thúc đẩy cộng đồng doanh nghiệp tuân thủ nghiêm túc hơn.
>> Xem thêm: Vai Trò Của Hỗ Trợ Cập Cầu Trong Phát Triển Cảng Biển
Quản lý xả thải trên biển là một bài toán phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp giữa công nghệ quan trắc hiện đại, hành lang pháp lý rõ ràng và sự phối hợp chặt chẽ liên ngành. Vấn đề không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ môi trường mà còn gắn liền với an toàn hàng hải, phát triển kinh tế biển và uy tín quốc gia trong hệ thống vận tải toàn cầu.
Việc đầu tư vào các hệ thống quan trắc thông minh, tăng cường năng lực kiểm soát và nâng cao nhận thức của doanh nghiệp sẽ là chìa khóa giúp chúng ta tiến gần hơn tới mục tiêu: một đại dương sạch – an toàn – bền vững, nơi mọi hoạt động xả thải trên biển đều được giám sát, kiểm soát và xử lý hiệu quả.
CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI
Bài viết liên quan
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, chi phí đầu vào ngày càng tăng và yêu cầu khắt khe từ thị trường xuất khẩu, ngành nuôi trồng thủy sản đang đứng trước bài toán đổi mới toàn diện. Trong đó, nuôi tôm công nghệ cao được xem là hướng đi chiến […]
Trong kỷ nguyên của tăng trưởng xanh, năng lượng tái tạo không còn là một khái niệm xa lạ mà dần trở thành xương sống của nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, khi bước sang năm 2026, bài toán của các chủ đầu tư đã thay đổi: Không chỉ là lắp đặt bao nhiêu […]
Trong bối cảnh ngành thủy sản Việt Nam đang chịu nhiều tác động từ biến đổi khí hậu, chi phí đầu vào tăng cao và thị trường tiêu thụ biến động, việc tìm kiếm giải pháp nuôi tôm bền vững trở thành yêu cầu cấp thiết. Nuôi tôm không còn chỉ hướng đến sản lượng, […]
Việc kiểm soát nước dằn tàu không còn là vấn đề tự nguyện mà đã trở thành yêu cầu pháp lý nghiêm ngặt trên toàn cầu. Đối với các chủ tàu và đơn vị vận hành, việc nắm vững tiêu chuẩn xả thải nước dằn tàu là yếu tố sống còn để tránh các khoản […]
Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển dịch năng lượng mạnh mẽ. Nhu cầu điện năng tăng trưởng liên tục. Trong khi đó, nguồn năng lượng hóa thạch truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế nhất định. Năng lượng sạch và bền vững không còn mang tính định hướng tương lai. Lĩnh vực này […]
Thẻ vàng hải sản Việt Nam là biện pháp cảnh báo do Ủy ban châu Âu (EC) áp dụng đối với các quốc gia chưa đáp ứng đầy đủ quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU – Illegal, Unreported and Unregulated fishing). […]
Trong bối cảnh nhu cầu điện năng tại Việt Nam ngày càng tăng cao, các giải pháp năng lượng tái tạo đang trở thành xu hướng tất yếu. Bên cạnh điện gió và điện mặt trời trên mặt đất, dự án điện mặt trời nổi đang nổi lên như một hướng đi chiến lược, vừa […]
Oxy hòa tan trong ao nuôi tôm là yếu tố nền tảng quyết định trực tiếp đến sức khỏe, tốc độ tăng trưởng và tỷ lệ sống của tôm. Trong thực tế sản xuất, rất nhiều vụ nuôi thất bại không phải do dịch bệnh mà xuất phát từ việc quản lý oxy hòa tan […]
Năng lượng giữ vai trò nền tảng cho mọi hoạt động sản xuất, sinh hoạt và phát triển kinh tế – xã hội. Từ công nghiệp, giao thông, nông nghiệp cho tới đời sống thường nhật, nhu cầu sử dụng năng lượng ngày càng gia tăng cả về quy mô lẫn chất lượng. Trong bài […]
Trong bối cảnh hệ thống hạ tầng giao thông ngày càng phát triển theo hướng hiện đại, thông minh và bền vững, quan trắc đường cao tốc đã trở thành một yêu cầu bắt buộc thay vì chỉ là giải pháp bổ trợ. Không chỉ dừng lại ở việc theo dõi hiện trạng công trình, […]
Hoạt động xuất khẩu tôm sang EU bước vào giai đoạn nhiều chuyển động đáng chú ý khi khung pháp lý liên tục được điều chỉnh theo định hướng tiêu dùng bền vững. Thị trường châu Âu không còn tập trung riêng giá cả. Họ còn đặt nặng tính minh bạch chuỗi cung ứng, an […]
Mạng lưới giao thông Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là hệ thống đường cao tốc, yêu cầu đảm bảo an toàn, khai thác hiệu quả và kéo dài tuổi thọ công trình ngày càng trở nên cấp thiết. Một trong những giải pháp then chốt để đạt được mục tiêu này […]
