Ngành thủy sản Việt Nam đang đứng trước những cơ hội và thách thức lớn trong bối cảnh toàn cầu hóa và biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt. Việc khai thác, nuôi trồng quá mức, sử dụng nguồn nước và thức ăn không kiểm soát khiến hệ sinh thái thủy sinh bị tổn thương nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Chính vì vậy, giải pháp nuôi trồng thủy sản bền vững trở thành xu hướng tất yếu, là chìa khóa giúp ngành thủy sản phát triển ổn định, thân thiện với môi trường và đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt từ thị trường xuất khẩu quốc tế.

Khái niệm nuôi trồng thủy sản bền vững

Nuôi trồng thủy sản bền vững được hiểu là phương thức sản xuất đảm bảo cân bằng giữa ba yếu tố: kinh tế – xã hội – môi trường.

Mục tiêu là tối ưu hiệu quả sản xuất, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên và đảm bảo sinh kế lâu dài cho người nuôi.

Khác với mô hình truyền thống, hướng tiếp cận bền vững tập trung vào việc:

• Quản lý và sử dụng hợp lý tài nguyên nước, đất, thức ăn và giống.
• Giảm thiểu chất thải, hạn chế sử dụng kháng sinh và hóa chất.
• Tăng khả năng truy xuất nguồn gốc, minh bạch trong sản xuất.
• Ứng dụng công nghệ cao trong giám sát, điều khiển và dự báo môi trường nuôi.

Tại sao cần áp dụng giải pháp nuôi trồng thủy sản bền vững?

Việt Nam hiện là một trong 5 quốc gia xuất khẩu thủy sản hàng đầu thế giới. Với sản lượng nuôi trồng chiếm hơn 50% tổng sản lượng toàn ngành. Tuy nhiên, nhiều thách thức đang đặt ra:

• Biến đổi khí hậu: Nhiệt độ tăng, mưa thất thường, xâm nhập mặn ảnh hưởng lớn đến môi trường ao nuôi.
• Ô nhiễm nguồn nước: Do nước thải từ nông nghiệp, sinh hoạt và chính hoạt động nuôi trồng chưa qua xử lý.
• Rủi ro dịch bệnh: Lạm dụng kháng sinh khiến môi trường mất cân bằng, vi sinh vật kháng thuốc.
• Yêu cầu thị trường: EU, Mỹ, Nhật Bản đòi hỏi sản phẩm phải có chứng nhận bền vững như ASC, BAP, GlobalG.A.P.

Trước những áp lực đó, áp dụng giải pháp nuôi trồng thủy sản bền vững không chỉ giúp giảm chi phí dài hạn, mà còn là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp và người nuôi giữ vững thị trường xuất khẩu.

>> Xem thêm: Kỹ Thuật Nuôi Trồng Cá Nước Ngọt Chủ Ao Nuôi Cần Biết

Các giải pháp nuôi trồng thủy sản bền vững

Ứng dụng công nghệ giám sát môi trường tự động

Việc sử dụng trạm quan trắc tự động hoặc hệ thống cảm biến IoT giúp theo dõi liên tục các chỉ tiêu môi trường như:

• Nhiệt độ nước
• pH
• DO (oxy hòa tan)
• Độ mặn
• Amonia (NH₃/NH₄⁺)

Dữ liệu được truyền trực tiếp về máy chủ hoặc điện thoại người nuôi. Từ đó giúp phát hiện sớm biến động môi trường, từ đó điều chỉnh sục khí, thay nước hoặc cho ăn hợp lý. Công nghệ này giúp giảm thiểu rủi ro dịch bệnh, tiết kiệm nhân công và nâng cao năng suất.

Ví dụ: Cảm biến DO (Dissolved Oxygen) online cho phép theo dõi nồng độ oxy hòa tan trong nước theo thời gian thực. Từ đó giúp người nuôi chủ động kiểm soát môi trường ao nuôi.

Quản lý thức ăn và nguồn giống chất lượng cao

• Nguồn giống: Lựa chọn con giống có nguồn gốc rõ ràng, sạch bệnh, thích nghi tốt với điều kiện môi trường.
• Thức ăn: Sử dụng thức ăn có chứng nhận an toàn, kiểm soát hàm lượng dinh dưỡng phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng.
• Quản lý cho ăn: Ứng dụng hệ thống cho ăn tự động dựa trên dữ liệu cảm biến hoặc camera giám sát giúp giảm lãng phí, hạn chế ô nhiễm hữu cơ đáy ao.

Việc kiểm soát chặt chẽ hai yếu tố này đảm bảo tăng trưởng tối ưu. Bên cạnh đó còn giúp giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Áp dụng hệ thống nuôi tuần hoàn (RAS)

RAS – Recirculating Aquaculture System là mô hình nuôi hiện đại giúp tái sử dụng đến 90–95% lượng nước, nhờ hệ thống lọc sinh học, lọc cơ học và khử trùng.

Ưu điểm:

• Giảm đáng kể lượng nước thải ra môi trường.
• Kiểm soát hoàn toàn chất lượng nước.
• Có thể nuôi mật độ cao, phù hợp với khu vực hạn chế về diện tích.

Dù chi phí đầu tư ban đầu lớn, nhưng về lâu dài, RAS là giải pháp nuôi trồng thủy sản bền vững được nhiều quốc gia tiên tiến như Na Uy, Nhật Bản, và Singapore đã và đang áp dụng.

Sử dụng chế phẩm sinh học thay thế kháng sinh

Thay vì lạm dụng kháng sinh, người nuôi nên dùng vi sinh vật có lợi (probiotics), enzyme, thảo dược tự nhiên giúp cải thiện đường ruột vật nuôi và phân hủy chất thải hữu cơ trong ao.

Lợi ích:

• Giảm ô nhiễm môi trường nước.
• Tăng sức đề kháng tự nhiên của vật nuôi.
• Đảm bảo an toàn thực phẩm và dễ đạt chứng nhận quốc tế.

Chính sách và xu hướng phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững tại Việt Nam

Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách và chiến lược phát triển thủy sản đến năm 2030, tầm nhìn 2050, trong đó nhấn mạnh:

• Phát triển theo hướng sinh thái – có trách nhiệm – bền vững.
• Ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số và công nghệ thông minh.
• Khuyến khích doanh nghiệp đạt chứng nhận ASC, BAP, VietGAP.
• Xây dựng vùng nuôi tập trung, liên kết chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ.

Cùng với đó, nhiều tổ chức quốc tế như FAO, WWF, GIZ đang hỗ trợ Việt Nam trong đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và tài trợ cho các mô hình nuôi bền vững.

>> Xem thêm: Ngành Thủy Sản Việt Nam Trên Hành Trình “Xanh Hóa”

Kết luận

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu và biến đổi khí hậu gia tăng, việc đầu tư vào giải pháp nuôi trồng thủy sản bền vững không còn là lựa chọn, mà là con đường sống còn của ngành thủy sản Việt Nam. Khi người nuôi, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng hướng đến mục tiêu bền vững. Ngành thủy sản Việt Nam sẽ đạt được năng suất cao. Đồng thời giữ vững vị thế là “quốc gia thủy sản xanh” trong khu vực và trên thế giới.

CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI

• Trụ sở: LASI Building, 345 Kim Mã, Giảng Võ, Hà Nội
• VP Hà Nội: 62 Nguyễn Khang, Yên Hòa, Hà Nội
• VP Cần Thơ: 01 Đường B16, KDC 91B, Tân An, Cần Thơ
• Hotline: 0988 279 911 – (84-24) 3771 2880
• Email: Info@lasi.com.vn