Ngành thủy sản Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt lớn. Trước áp lực cạnh tranh và yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe, việc tiếp tục chạy theo sản lượng đã không còn phù hợp. Thay vào đó, nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng là hướng đi bắt buộc. Đổi mới tư duy không chỉ nằm ở công nghệ hay quản lý, mà còn ở cách tiếp cận thị trường và đó chính là điều kiện sống còn để thủy sản Việt Nam phát triển bền vững, giữ vững vị thế xuất khẩu toàn cầu.
Với hơn 3.260 km bờ biển và mạng lưới sông ngòi dày đặc, Việt Nam có lợi thế lớn để phát triển thủy sản. Mỗi năm, ngành đạt khoảng 9 triệu tấn sản lượng, trong đó nuôi trồng chiếm gần 60%. Các mặt hàng chủ lực như tôm, cá tra, cá ngừ, mực và bạch tuộc đã có mặt tại hơn 170 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Đến năm 2024, kim ngạch xuất khẩu đạt gần 9 tỷ USD. Điều này đã đưa Việt Nam vào nhóm dẫn đầu thế giới về xuất khẩu thủy sản. Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng là thách thức lớn về môi trường, chất lượng, năng suất và sự lệ thuộc vào thị trường quốc tế.
Người tiêu dùng toàn cầu ngày càng quan tâm đến truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, phát triển xanh và đạo đức trong nuôi trồng. Các thị trường như EU, Mỹ, Nhật Bản đã đưa ra nhiều quy định khắt khe. Nếu ngành thủy sản Việt Nam vẫn dựa vào mô hình nuôi nhỏ lẻ, chất lượng thiếu đồng đều và sản phẩm sơ chế, nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng là rất rõ ràng.
Diện tích nuôi trồng gần như đã chạm giới hạn, trong khi môi trường nước ngày càng ô nhiễm. Chi phí sản xuất tăng cao khiến việc gia tăng sản lượng không còn là hướng đi bền vững. Trước thực tế đó, ngành thủy sản buộc phải thay đổi cách tiếp cận. Thay vì tập trung vào sản lượng, ngành thủy sản cần hướng đến chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và chuyển đổi số. Đây là cách nâng cao giá trị cho từng đơn vị sản phẩm và phát triển bền vững trong dài hạn.
Tình trạng xâm nhập mặn, nước biển dâng, dịch bệnh trên thủy sản và ô nhiễm nguồn nước đang đẩy nhiều vùng nuôi vào thế bấp bênh. Tư duy cũ – chỉ chú trọng sản lượng trước mắt – đang khiến hệ sinh thái nuôi trồng suy kiệt. Cần một tư duy mới: nuôi trồng thông minh, thích ứng khí hậu và hướng tới bền vững lâu dài.
>> Xem thêm: Giải Pháp Nuôi Trồng Thủy Sản Đột Phá Cho Thời Đại Mới
Nâng cao giá trị bắt đầu từ con giống, thức ăn, mô hình nuôi và quản lý chuồng trại. Những mô hình nuôi tuần hoàn, nuôi ghép, sử dụng IoT để giám sát chất lượng nước, hệ thống cho ăn tự động… đang chứng minh hiệu quả về năng suất và chất lượng.
Một số doanh nghiệp như Minh Phú, Vĩnh Hoàn hay Nam Việt đã đi đầu trong việc áp dụng công nghệ vào chuỗi sản xuất. Họ xây dựng hệ sinh thái khép kín từ trại giống, vùng nuôi đến chế biến và xuất khẩu. Mô hình này giúp kiểm soát chất lượng chặt chẽ và gia tăng hiệu quả kinh doanh.
Hiện chỉ khoảng 30% sản phẩm thủy sản Việt Nam được chế biến sâu. Trong khi đó, các sản phẩm giá trị cao như tôm sú hấp, cá tra phi lê tẩm gia vị, snack hải sản, nước mắm cao cấp từ cá biển sâu… lại mang lại lợi nhuận gấp nhiều lần so với sản phẩm thô.
Tăng tỷ trọng chế biến sâu đang là xu hướng tất yếu của ngành thủy sản. Việc này giúp đa dạng hóa sản phẩm và tạo giá trị gia tăng cao hơn. Doanh nghiệp cũng dễ dàng vượt qua các rào cản kỹ thuật từ thị trường quốc tế. Đồng thời, thời gian bảo quản được kéo dài, giảm hao hụt sau thu hoạch. Nhờ đó, sức cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam trên thị trường toàn cầu được nâng lên rõ rệt.
Muốn nâng tầm giá trị, thủy sản Việt Nam cần xây dựng được thương hiệu quốc gia rõ ràng. Việc gắn nhãn “Made in Vietnam” cần đi cùng hệ thống truy xuất minh bạch, từ vùng nuôi, quá trình thu hoạch đến chế biến. Blockchain, mã QR, phần mềm quản lý chuỗi cung ứng… chính là công cụ để minh bạch hóa toàn bộ hành trình sản phẩm.
Tư duy hiện đại không thể tách rời chuyển đổi số. Từ quản lý vùng nuôi, theo dõi thời tiết, giám sát dịch bệnh đến dự báo sản lượng và phân tích thị trường – tất cả đều có thể được tự động hóa nhờ AI, IoT, big data.
Cảm biến, phần mềm và ứng dụng di động giúp người nuôi giám sát liên tục các chỉ số môi trường, phát hiện sớm bất thường và nâng cao hiệu quả nuôi trồng. Dữ liệu được cập nhật theo thời gian thực, giúp phát hiện sớm các bất thường. Nhờ đó, việc quản lý ao nuôi trở nên chủ động, chính xác và hiệu quả hơn.
Không chỉ giám sát tức thời, toàn bộ quá trình nuôi đều được ghi lại trên nền tảng số. Việc lưu trữ này giúp quản lý dễ dàng, chính xác và minh bạch hơn. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để phân tích hiệu quả từng vụ nuôi, so sánh dữ liệu và phục vụ truy xuất nguồn gốc khi cần thiết.
Rủi ro trong nuôi trồng thủy sản luôn tiềm ẩn, đặc biệt khi môi trường biến động nhanh. Nhờ ứng dụng AI, camera thông minh và hệ thống cảnh báo tự động, người nuôi có thể theo dõi liên tục các chỉ số và hành vi vật nuôi. Điều này giúp phát hiện sớm bất thường và điều chỉnh kịp thời để giảm thiệt hại.
Việc này giúp hạn chế tối đa thiệt hại do dịch bệnh hoặc ô nhiễm môi trường. Đồng thời, công nghệ cũng hỗ trợ kiểm soát lượng thức ăn hợp lý, tránh lãng phí và giảm chi phí vận hành. Nhờ đó, hiệu quả sản xuất được nâng cao một cách rõ rệt.
>> Xem thêm: Nuôi Trồng Tôm Giống Và Những Điều Cần Biết
Thị trường quốc tế ngày càng ưu tiên thủy sản có chuỗi cung ứng minh bạch và được kiểm soát bằng công nghệ. Số hóa toàn bộ quá trình từ nuôi trồng đến chế biến giúp tạo ra hệ thống dữ liệu xuyên suốt. Nhờ đó, sản phẩm luôn sẵn sàng truy xuất khi thị trường yêu cầu.
Không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, chuyển đổi số còn nâng cao độ tin cậy của thương hiệu Việt Nam. Khi sản phẩm được chứng minh an toàn và rõ nguồn gốc, cơ hội xuất khẩu sẽ rộng mở hơn. Đồng thời, giá trị và vị thế thủy sản Việt cũng được cải thiện rõ rệt trên thị trường toàn cầu.
Thủy sản Việt Nam đang ở bước ngoặt. Nếu không đổi mới, ngành sẽ mất dần lợi thế cạnh tranh. Chuyển sang “nuôi thông minh” và “bán chất” là hướng đi tất yếu đòi hỏi người nuôi và doanh nghiệp phải hành động bằng công nghệ, sản xuất xanh và xây dựng thương hiệu.
LASI – Đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ và phần mềm giúp ngành thủy sản chuyển mình mạnh mẽ. Cùng LASI – đổi mới để nâng tầm giá trị thủy sản Việt Nam!
CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI
Trụ sở: LASI Building, 345 Kim Mã, Giảng Võ, Hà Nội
Văn phòng: 62 Nguyễn Khang, Yên Hòa, Hà Nội
Hotline: 0988 279 911 – (84-24) 3771 2880
Email: Info@lasi.com.vn
Bài viết liên quan
Nông nghiệp đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ số, biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nông sản. Các phương pháp canh tác truyền thống dựa nhiều vào kinh nghiệm đang dần bộc lộ những hạn chế về năng suất, […]
Chuyển dịch năng lượng toàn cầu và mục tiêu phát triển năng lượng tái tạo ngày càng được đẩy mạnh, điện gió đang trở thành một trong những nguồn năng lượng chiến lược tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, sự thành công của một dự án điện gió không chỉ […]
Trước khi một dự án điện gió được đầu tư xây dựng, việc đánh giá chính xác tiềm năng gió tại khu vực dự kiến triển khai là yêu cầu bắt buộc. Đây là cơ sở quan trọng để tính toán sản lượng điện, lựa chọn công nghệ phù hợp và đánh giá hiệu quả […]
Ngành nông nghiệp đang phải đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên, dịch bệnh và nhu cầu lương thực ngày càng gia tăng, việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến đã trở thành xu hướng tất yếu. Trong đó, công nghệ sinh học được xem là […]
Dân số thế giới không ngừng gia tăng, nhu cầu về lương thực, thực phẩm ngày càng lớn trong khi tài nguyên đất, nước và môi trường đang chịu nhiều áp lực, ngành nông nghiệp cần những giải pháp đột phá để phát triển hiệu quả và bền vững hơn. Một trong những xu hướng […]
Phát triển bền vững và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), việc giảm thiểu dấu chân carbon đang trở thành ưu tiên hàng đầu của nhiều doanh nghiệp trên toàn thế giới. Không chỉ giúp giảm tác động đến môi trường, việc kiểm soát lượng khí nhà kính phát sinh trong quá […]
Biến đổi khí hậu đang trở thành thách thức toàn cầu, tín chỉ carbon được xem là một công cụ quan trọng giúp giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy phát triển kinh tế xanh. Đặc biệt, rừng đóng vai trò như một “bể chứa carbon” tự nhiên khổng lồ, có khả năng […]
Dân số ngày càng gia tăng, nhu cầu lương thực thực phẩm không ngừng tăng cao và biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, ngành nông nghiệp đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới để phát triển lâu dài. Thay vì chỉ tập trung vào sản lượng, nhiều quốc gia hiện nay hướng […]
Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, chuyển đổi số đã trở thành xu hướng tất yếu đối với mọi lĩnh vực kinh tế, trong đó có nông nghiệp. Không chỉ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, chuyển đổi số trong nông nghiệp còn mở ra cơ […]
Khí hậu ngày càng trở thành thách thức toàn cầu, việc tìm kiếm các giải pháp hấp thụ và lưu trữ khí nhà kính đang được các quốc gia đặc biệt quan tâm. Bên cạnh những cánh rừng trên đất liền, các hệ sinh thái ven biển và biển cũng đóng vai trò vô cùng […]
Trong ngành sản xuất tôm giống, chất lượng con giống không chỉ phụ thuộc vào quy trình ương nuôi mà còn chịu ảnh hưởng rất lớn từ khâu đóng gói và vận chuyển. Trong khi đó, nhu cầu vận chuyển tôm giống với số lượng lớn ngày càng tăng, khiến phương pháp đóng gói thủ […]
Kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng phát triển bền vững, các doanh nghiệp không còn chỉ được đánh giá qua doanh thu hay lợi nhuận. Thay vào đó, khả năng quản trị rủi ro, trách nhiệm xã hội và cam kết với môi trường ngày càng trở thành thước đo […]
