Ngành nông nghiệp không chỉ giữ vai trò then chốt trong việc đảm bảo nguồn lương thực cho đời sống con người mà còn là một trong những lĩnh vực phát thải khí nhà kính lớn, đặc biệt là khí Mê-tan CH4. Chính vì vậy, giảm phát thải CH4 nông nghiệp đã trở thành nhiệm vụ cấp bách, vừa để bảo vệ môi trường, vừa góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất.

Đối với Việt Nam – một quốc gia có nền nông nghiệp phát triển, việc kiểm soát và giảm phát thải khí Mê-tan từ hoạt động sản xuất nông nghiệp không chỉ là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ môi trường, mà còn là trọng tâm trong chiến lược ứng phó biến đổi khí hậu và hướng tới phát triển bền vững.

Phát thải CH4 và những tác động đối với nông nghiệp

Nông nghiệp hiện là nguồn phát thải khí mê-tan CH4 lớn thứ hai trên thế giới, chỉ sau ngành năng lượng, chiếm khoảng 40% tổng lượng phát thải CH₄ toàn cầu. Trong đó, khí mê-tan phát sinh chủ yếu từ quá trình tiêu hóa đường ruột của gia súc và chất thải chăn nuôi (32%) cùng với hoạt động trồng lúa nước (8%). Ngoài ra, việc sử dụng phân bón hóa học chứa nitơ cũng góp phần làm tăng lượng CH₄ khi xảy ra quá trình phân hủy trong đất. Một số nguồn khác như bãi chôn lấp rác thải hay nước thải sinh hoạt cũng góp phần bổ sung vào lượng khí mê-tan trong khí quyển.

Xét về khu vực, châu Á là nơi phát thải khí mê-tan từ nông nghiệp nhiều nhất, chiếm khoảng 50% tổng lượng toàn cầu. Việt Nam – quốc gia có truyền thống canh tác lúa nước – nằm trong nhóm phát thải cao. Theo Tổng cục Thống kê, diện tích trồng lúa của Việt Nam đạt hơn 7,2 triệu ha, sản lượng khoảng 42,69 triệu tấn/năm. Hoạt động nông nghiệp, trong đó chủ yếu là canh tác lúa nước, chiếm khoảng 43% tổng lượng phát thải khí nhà kính quốc gia, tương đương từ 65 đến 150 triệu tấn CO₂e/năm.

Các biện pháp giúp giảm phát thải khí CH4 nông nghiệp

Trước sức ép từ biến đổi khí hậu và tình trạng nóng lên toàn cầu, việc giảm khí thải nhà kính, đặc biệt là khí mê-tan (CH4), đang trở thành ưu tiên hàng đầu của nhiều quốc gia. Tại Việt Nam, nhu cầu giảm phát thải CH4 trong nông nghiệp ngày càng trở nên cấp bách, không chỉ để thực hiện cam kết quốc tế về giảm ít nhất 30% tổng lượng phát thải khí mê-tan vào năm 2030 so với năm 2020, mà còn góp phần cải thiện môi trường và hướng tới nền nông nghiệp thông minh, bền vững.

Để đạt mục tiêu này, nhiều biện pháp giảm phát thải CH4 đã và đang được nghiên cứu, áp dụng vào thực tiễn trong trồng trọt và chăn nuôi:

Trong trồng trọt

• Đầu tư cơ sở hạ tầng thủy lợi hiện đại: xây dựng hệ thống tưới tiên tiến, khép kín; áp dụng kỹ thuật rút nước giữa vụ và canh tác lúa tiết kiệm nước nhằm giảm phát thải CH4.
• Luân canh lúa – tôm, chuyển đổi cây trồng: thay thế lúa nước bằng cây trồng cạn hoặc mô hình nông nghiệp kết hợp có hiệu quả kinh tế cao và giảm phát thải.

Luân canh lúa – tôm

• Xử lý phụ phẩm nông nghiệp: hạn chế đốt rơm rạ, thay vào đó là tái chế, xử lý thành phân hữu cơ hoặc năng lượng sinh học.
• Ứng dụng giống cây trồng phát thải thấp: nghiên cứu, chọn lọc giống lúa ít phát thải CH4.
• Cải tạo đất và canh tác hữu cơ: tăng chất hữu cơ, cải thiện kết cấu đất, giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học.

Trong chăn nuôi

• Điều chỉnh khẩu phần ăn: bổ sung phụ gia, chế phẩm sinh học giúp giảm khí mê-tan sinh ra từ tiêu hóa của gia súc.
• Cải tiến quản lý chất thải: xử lý phân bằng phơi khô, ủ phân hoặc sản xuất phân bón, năng lượng tái tạo để hạn chế phát thải.
• Ứng dụng công nghệ biogas và biomass: tận dụng chất thải chăn nuôi để sản xuất điện năng, vừa giảm phát thải CH4 vừa mang lại giá trị kinh tế.
• Công nghệ giám sát hiện đại: sử dụng cảm biến và mô hình dự báo để theo dõi, quản lý phát thải CH4 hiệu quả.

Như vậy, giảm phát thải CH4 trong nông nghiệp không chỉ là trách nhiệm với môi trường mà còn mở ra cơ hội nâng cao hiệu quả sản xuất, tiết kiệm chi phí và gia tăng giá trị kinh tế cho nông dân và doanh nghiệp.

>> Xem thêm: Quản Lý Carbon – Mảnh Ghép Cốt Lõi Trong Trò Chơi Phát Thải Toàn Cầu

Một số cơ hội trong nỗ lực giảm phát thải khí Mê-tan 

Giảm phát thải khí Mê-tan (CH4) trong nông nghiệp mở ra nhiều cơ hội để phát triển bền vững.

Đầu tư và hỗ trợ tài chính

• Chính phủ và các tổ chức quốc tế có thể cung cấp tín dụng ưu đãi, trợ cấp hoặc chương trình hỗ trợ đầu tư, giúp nông dân tiếp cận công nghệ giảm phát thải.
• Phát triển các cơ chế tài chính sáng tạo như thị trường carbon, quỹ khí hậu, trái phiếu xanh để tạo nguồn lực dài hạn cho các dự án nông nghiệp bền vững.

Nghiên cứu và phát triển công nghệ

• Đầu tư mạnh vào nghiên cứu nhằm tạo ra giải pháp công nghệ hiệu quả, chi phí thấp giúp giảm phát thải khí CH4.
• Tăng cường chuyển giao công nghệ giữa các quốc gia thông qua hợp tác quốc tế và đối tác công – tư, đặc biệt từ các nước phát triển sang các nước đang phát triển.

Nâng cao năng lực và tập huấn

• Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn cho nông dân và nhà quản lý nông nghiệp về kỹ thuật canh tác giảm phát thải.
• Khuyến khích sự tham gia của tổ chức phi chính phủ, cộng đồng địa phương để lan tỏa nhận thức và nhân rộng mô hình giảm phát thải.

Cải thiện hệ thống quản lý và chính sách

• Xây dựng chính sách khuyến khích, quy định cụ thể yêu cầu giảm phát thải trong nông nghiệp.
• Tăng cường năng lực giám sát của chính quyền địa phương nhằm đảm bảo việc thực thi các biện pháp hiệu quả.

Hợp tác và phối hợp quốc tế

• Thúc đẩy sự hợp tác giữa các quốc gia, tổ chức quốc tế và các bên liên quan trong việc chia sẻ nguồn lực, kiến thức, kinh nghiệm.

Sử dụng các công cụ kinh tế

• Áp dụng thuế carbon, phí phát thải, hệ thống tín chỉ carbon để tạo động lực cho doanh nghiệp và nông dân giảm phát thải.
• Khuyến khích các công cụ tài chính xanh như trái phiếu xanh để huy động vốn cho nông nghiệp sạch.

Trái phiếu xanh để huy động vốn cho nông nghiệp sạch.

>> Xem thêm: Net Zero – Chìa Khóa Mở Cánh Cửa Tăng Trưởng Xanh

Kết luận

Giảm phát thải khí CH4 nông nghiệp không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội để ngành nông nghiệp phát triển bền vững, nâng cao giá trị sản phẩm và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là hướng đi tất yếu để Việt Nam cũng như thế giới cùng chung tay trong lộ trình đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” và bảo vệ hành tinh cho các thế hệ mai sau.

CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI 

• Trụ sở: LASI Building, 345 Kim Mã, Giảng Võ, Hà Nội
• Văn phòng: 62 Nguyễn Khang, Yên Hòa, Hà Nội
• VP Cần Thơ: số 01, đường B16, Khu dân cư 91B, phường Tân An, thành phố Cần Thơ
• Hotline: 094 200 6566 – (84-24) 3771 2880
• Email: Info@lasi.com.vn