Trong nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm thâm canh và bán thâm canh, ổn định oxy hòa tan (DO – Dissolved Oxygen) là một trong những yếu tố quan trọng quyết định năng suất, tốc độ sinh trưởng và tỷ lệ sống của vật nuôi. Khi hàm lượng oxy trong nước biến động mạnh hoặc giảm xuống dưới mức cần thiết, tôm sẽ bị stress, giảm ăn, chậm lớn và dễ mắc bệnh. Vì vậy, việc hiểu rõ sự biến đổi của oxy hòa tan trong ao và áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp sẽ giúp người nuôi duy trì môi trường ổn định, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Vai trò của oxy hòa tan trong ao nuôi tôm

Oxy hòa tan là lượng oxy tồn tại trong nước ở dạng hòa tan, được tôm và các sinh vật thủy sinh sử dụng cho quá trình hô hấp. Trong ao nuôi, oxy không chỉ phục vụ cho tôm mà còn được sử dụng bởi vi sinh vật, tảo, động vật phù du và các quá trình phân hủy chất hữu cơ.

Khi ổn định oxy hòa tan ở mức thích hợp, tôm sẽ hoạt động bình thường, tiêu hóa tốt và tăng trưởng nhanh. Ngược lại, khi nồng độ DO thấp, các hoạt động sinh lý của tôm sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Điều này không chỉ làm giảm năng suất mà còn làm tăng hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR), khiến chi phí nuôi tăng cao.

Thông thường, hàm lượng DO lý tưởng trong ao nuôi tôm nên duy trì trên 4-5 mg/L. Nếu DO giảm dưới mức này, tôm bắt đầu có dấu hiệu stress và nếu tiếp tục giảm sâu có thể gây chết hàng loạt.

Quá trình biến đổi oxy hòa tan trong ao nuôi

Trong môi trường ao nuôi, oxy hòa tan không phải là yếu tố ổn định mà luôn biến động theo thời gian, điều kiện môi trường và hoạt động sinh học. Việc hiểu rõ quy luật biến đổi này giúp người nuôi có chiến lược ổn định oxy hòa tan hiệu quả hơn.

Biến đổi oxy theo chu kỳ ngày và đêm

Trong ao nuôi tôm, sự thay đổi oxy giữa ngày và đêm thường rất rõ rệt. Thực tế cho thấy lượng oxy vào buổi chiều thường cao hơn so với sáng sớm. Ban ngày, ánh sáng mặt trời thúc đẩy quá trình quang hợp của tảo và thực vật phù du, từ đó tạo ra một lượng oxy lớn hòa tan vào nước.

Ngược lại, vào ban đêm quá trình quang hợp không diễn ra nhưng các sinh vật trong ao vẫn tiếp tục hô hấp và tiêu thụ oxy. Vì vậy, nồng độ DO thường giảm mạnh vào rạng sáng – đây là thời điểm dễ xảy ra hiện tượng thiếu oxy trong ao nuôi.

Biến đổi oxy theo mùa

Hàm lượng oxy hòa tan trong ao nuôi cũng thay đổi theo mùa. Vào mùa đông và mùa xuân, nhiệt độ thấp làm hạn chế sự phát triển của tảo, quá trình quang hợp giảm nên lượng oxy sinh ra trong nước cũng ít hơn.

Ngược lại, vào mùa hè và mùa thu, nhiệt độ cao kết hợp với ánh sáng mạnh giúp tảo phát triển nhanh. Quá trình quang hợp diễn ra mạnh mẽ và giải phóng nhiều oxy vào nước. Tuy nhiên, nếu tảo phát triển quá mức cũng có thể gây thiếu oxy vào ban đêm do hô hấp mạnh.

Biến đổi oxy theo tầng nước

Trong ao nuôi, oxy hòa tan thường giảm dần theo chiều sâu của nước. Tầng nước mặt có hàm lượng DO cao nhất do tiếp xúc trực tiếp với không khí và nhận nhiều ánh sáng để tảo quang hợp.

Trong khi đó, tầng đáy thường có lượng oxy thấp do tích tụ nhiều chất hữu cơ và diễn ra quá trình phân hủy mạnh. Chính vì vậy, việc ổn định oxy hòa tan trong toàn bộ cột nước là yếu tố quan trọng để tránh hiện tượng thiếu oxy cục bộ ở đáy ao.

>> Xem thêm: Cơ Hội Từ Nuôi Trồng Thủy Sản Phát Thải Thấp

Các giải pháp ổn định oxy hòa tan trong ao nuôi tôm

Để duy trì môi trường nước ổn định và đảm bảo tôm phát triển khỏe mạnh, người nuôi cần áp dụng nhiều biện pháp đồng bộ nhằm ổn định oxy hòa tan trong ao.

Đo oxy hòa tan thường xuyên

Việc kiểm tra hàm lượng DO hàng ngày là bước quan trọng giúp người nuôi phát hiện sớm nguy cơ thiếu oxy. Hiện nay có thể đo DO bằng phương pháp hóa học hoặc sử dụng thiết bị cảm biến đo chuyên dụng. Hộp test DO là công cụ phổ biến vì chi phí thấp và dễ sử dụng. Ngoài ra, máy đo cảm biến DO cầm tay giúp đo nhanh và chính xác hơn.

Thông thường, chỉ cần đo DO một lần mỗi ngày, tốt nhất vào sáng sớm hoặc lúc chập tối – thời điểm oxy trong ao thấp nhất.

Máy đo cảm biến DO cầm tay

Xử lý ao và điều chỉnh mật độ nuôi

Sau mỗi vụ nuôi, cần tiến hành cải tạo ao bằng cách dọn bùn đáy, sử dụng vôi để khử trùng và phơi khô đáy ao. Việc này giúp tiêu diệt mầm bệnh, loại bỏ khí độc như NH3, NO2 và giảm lượng oxy tiêu hao trong quá trình phân hủy bùn đáy.

Bên cạnh đó, cần xác định mật độ nuôi phù hợp với điều kiện ao và mô hình sản xuất. Mật độ quá cao sẽ làm tăng cạnh tranh oxy giữa các cá thể tôm, khiến việc ổn định oxy hòa tan trở nên khó khăn hơn.

Quản lý thức ăn hợp lý

Thức ăn dư thừa và phân tôm là nguồn chất hữu cơ lớn trong ao nuôi. Khi các chất này bị phân hủy, vi sinh vật sẽ tiêu thụ một lượng oxy đáng kể. Vì vậy, người nuôi cần cho tôm ăn đúng lượng và theo dõi khả năng bắt mồi để điều chỉnh phù hợp. Đồng thời, cần định kỳ xi phông đáy ao để loại bỏ chất thải hữu cơ tích tụ – một trong những nguyên nhân làm giảm DO trong nước.

Kiểm soát sự phát triển của tảo

Tảo đóng vai trò quan trọng trong việc tạo oxy thông qua quá trình quang hợp. Tuy nhiên, nếu tảo phát triển quá mạnh sẽ tiêu hao nhiều oxy vào ban đêm. Do đó, cần duy trì mật độ tảo ở mức phù hợp. Màu nước lý tưởng trong ao nuôi thường là xanh non hoặc nâu nhạt với độ trong khoảng 25-40 cm.

Khi xảy ra hiện tượng tảo tàn, cần nhanh chóng loại bỏ xác tảo ra khỏi ao và thay nước nếu có nguồn nước sạch từ ao lắng.

Sử dụng hệ thống sục khí phù hợp

Việc lắp đặt máy sục khí cần căn cứ vào mật độ nuôi, diện tích ao và mô hình sản xuất. Máy quạt nước hoặc dàn sục khí giúp khuếch tán oxy vào nước, đồng thời tạo dòng chảy để phân bố oxy đều trong ao. Nếu hệ thống sục khí không đủ công suất, quá trình phân hủy chất thải ở đáy ao sẽ diễn ra kém hiệu quả và dễ sinh ra khí độc, gây hại cho tôm.

>> Xem thêm: Các Bệnh Trên Tôm Thường Gặp Mà Chủ Trang Trại Cần Biết

Kết luận

Trong nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm thâm canh, ổn định oxy hòa tan là yếu tố then chốt quyết định thành công của vụ nuôi. Để duy trì môi trường nuôi ổn định, người nuôi cần kết hợp nhiều biện pháp như đo DO thường xuyên, quản lý mật độ nuôi, kiểm soát thức ăn, duy trì mật độ tảo hợp lý và sử dụng hệ thống sục khí hiệu quả.

Khi hàm lượng oxy trong ao luôn được duy trì ở mức an toàn, tôm sẽ phát triển khỏe mạnh, giảm rủi ro dịch bệnh và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người nuôi. Liên hệ LASI để được tư vấn và hỗ trợ !

CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ KHOA HỌC KỸ THUẬT – LASI

• Trụ sở: LASI Building, 345 Kim Mã, Giảng Võ, Hà Nội
• VP Hà Nội: Lô 1-M1, Khu đô thị mới Yên Hòa, Yên Hòa, Hà Nội
• VP Cần Thơ: 01 Đường B16, KDC 91B, Tân An, Cần Thơ
• Hotline: 0988 279 911 – (84-24) 3771 2880
• Email: Info@lasi.com.vn